Posts Tagged ‘Veld’

Een nieuw verhaal: Europa gaat een stralende toekomst tegemoet!

Donderdag, 7 juni , 2012

Het klinkt bijna potsierlijk in deze turbulente tijden, maar juist nu heeft Europa uitzicht op een glanzende toekomst. Onder druk wordt alles vloeibaar, en juist dan hebben we de kans Europa opnieuw vorm te geven. En dat is hoognodig!

In de beginjaren van de Europese integratie, in de jaren vijftig, belden we met bakelieten telefoons, was er 12 uur TV-uitzending per week en had slechts één op de zeven gezinnen een auto. Vrouwen werden nog maar net handelingsbekwaam, en lidmaatschap van de VARA werd door de Katholieke Kerk verboden. De gasbel bij Slochteren, de Berlijnse Muur en de maanlanding waren allemaal nog niet in zicht. Twee op de drie mensen werkten in de landbouw of industrie. Europa maakte circa 20% uit van een wereldbevolking van 2,5 miljard inwoners.

De wereld is sindsdien radicaal veranderd. Niets bleef hetzelfde. Behalve de manier waarop we Europa besturen. De instellingen die in de jaren vijftig werden opgezet, bleven vrijwel onveranderd. De enige betekenisvolle verandering was de rechtstreekse verkiezing van het Europees Parlement sinds 1979. In de jaren vijftig werd Europa bestuurd door deftige diplomaten, achter gesloten deuren. En dat gebeurt nu nog steeds.

Maar de wereld is sinds de jaren vijftig radicaal veranderd. De wereld die we kenden komt niet meer terug. De geopolitieke verhoudingen zijn radicaal verschoven. De hegemonie van de VS en Europa is verleden tijd. Nieuwe economische grootmachten eisen hun plaats in het politiek leiderschap in de wereld. Terwijl China en Mexico bedrijven opkopen in Europa, en de eurozone een beroep doet op China en het IMF, vertrekken ambitieuze knappe koppen richting booming Brasil. De komende decennia zullen worden gekenmerkt door een hevige mondiale concurrentie om grondstoffen, energie en water. Europa heeft weinig eigen grondstoffen, en zal hard moeten werken om haar belangen veilig te stellen in een wereld waar over enkele decennia een vergrijsd Europa nog maar 5% uitmaakt van een wereldbevolking van 9,5 miljard.

In de jaren vijftig ging Europese eenwording vooral over de onderlinge verhoudingen van Europese landen. Vandaag de dag gaat het vooral om de verhouding van Europa met de wereld.

Informatie- en communicatietechnologie brengen een revolutie teweeg die zich laat vergelijken met de industriële revolutie. Maatschappelijke, economische en bestuurlijke verhoudingen veranderen ingrijpend en onomkeerbaar. De gevestigde orde wordt volledig ondersteboven gegooid. Informatie- en communicatietechnologie doen de betekenis van grenzen in rap tempo vervagen.

Het Model Jaren ’50 van het Europese bestuur is volstrekt niet meer toegerust voor de wereld van vandaag. De crisis legt genadeloos bloot dat de oude structuren vermolmd zijn, en de EU niet slagvaardig kan inspelen op de uitdagingen van vandaag. Het ongenoegen van de bevolking laat zien dat de oude methode van diplomatieke onderhandelingen nu dringend moet worden vervangen door transparante, democratische besluitvorming.

Van Rompuy en Barroso werken aan een ‘Masterplan’ waarmee de financieel-economische integratie van Europa een grote sprong vooruit maakt. Dat is op zich toe te juichen. Maar in plaats van dat achter gesloten deuren uit te onderhandelen, moeten ze juist gebruik maken van het nieuwe momentum in Europa. Nooit eerder was er zoveel debat over Europa, en het denken over Europa evolueert razendsnel. Van Rompuy, Barroso &co moeten niet achter gesloten deuren vergaderen, maar zich mengen in het intensieve publieke debat van vandaag. Premier Rutte moet niet vasthouden aan zichtbaar achterhaalde structuren uit de jaren ’50, maar volop meedoen aan de discussie over de toekomst van Europa. Het gaat niet om irrelevante institutionele reflecties, zoals hij meent, maar om radicale democratisering van Europa. Juist nu.

Het bestuur van Europa is uit de tijd van de bakelieten telefoon. Vandaag hebben we de kans een bestuur op te zetten voor het tijdperk van de iPhone.

— Dit is een korte samenvatting van het vandaag verschenen pamflet Een Nieuw Verhaal. Goed nieuws: Europa gaat een stralende toekomst tegemoet! Klik hier voor meer informatie.

Grondwet aflevering 2?

Maandag, 26 maart , 2012

Het scheelde niet veel, of de eurozone was ten onder gegaan. Het was alle hens aan dek, en we hebben gepompt als bezetenen, maar het lijkt erop dat we het gaan redden. De ergste gaten in de romp van het zinkende schip zijn gedicht, en iedereen komt even op adem, moe van de doorstane spanningen.

Maar laten we nu niet tevreden achterover leunen, en denken dat de klus is geklaard. Europa is niet ten onder gegaan in de storm. Het schip heeft het gehouden, maar het is nog lang niet zeewaardig. We hebben de oorzaak van de crisis nog niet aangepakt, alleen de symptomen bestreden.

Dit was niet de eerste economische crisis, en het is vast ook niet de laatste. De kernvraag is: is Europa voldoende toegerust om adequaat op een crisis te reageren?

Het antwoord is “nee”. Dat de crisis in Europa zo kon huishouden, heeft alles te maken met de archaïsche, vermolmde bestuursstructuren, met verlammende veto’s en mistige achterkamertjesdeals waarop de burger nauwelijks invloed kan uitoefenen.

De volgende crisis dient zich alweer aan, en deze zal de eurocrisis veruit overtreffen. Het afdwingen van de regels uit het Stabiliteitspact bleek een enorme krachttoer. Maar het zal kinderspel blijken vergeleken met de volgende testcase: het afdwingen van de Europese Grondrechten en de democratische spelregels uit het EU-Verdrag.

De regering van Hongarije heeft een lange lijst wetten en grondwetswijzigingen doorgevoerd, waarvan een groot deel evident in strijd is met de Europese waarden. Sinds meer dan een jaar trotseert premier Orbán de druk uit Europa om de wetten aan te passen. De Europese Commissie heeft zeer timide en na lang aarzelen enkele kwesties aan de orde gesteld, en verlangt dat Hongarije deze aanpast. Inmiddels hebben vele onpartijdige instanties de Hongaarse wetten en Grondwet grondig juridisch doorgelicht, en hun oordeel is niet mals.

Naarmate de kritiek aanzwelt, graaft Orbán zich dieper in – net als zijn Nederlandse ambtsgenoot overigens. Hij daagt Europa uit: “Ik doe wat ik wil, pak me maar als je durft.”

Er staat veel op het spel. De meeste Europeanen delen de kritiek op de Hongaarse regering. Maar net als in de eurozone kijken ze liever weg als een lidstaat zich niet aan de regels houdt, dan dat ze inmenging uit Brussel dulden. Dat de Europese Commissie de staatssteunregels of de kartelwetten handhaaft wordt algemeen geaccepteerd, maar naleving van Grondrechten is een ander verhaal.

Als Europa nu niet doorpakt, verliest ze alle geloofwaardigheid. Europa heeft een politieke unie nodig, met een volwaardige Europese regering gecontroleerd door het Europees Parlement. Maar als de gemeenschappelijke Europese waarden niet worden gerespecteerd en nageleefd, heeft zo’n Unie geen legitimiteit.

De crisis in de eurozone en de krachtmeting met Hongarije tonen glashelder aan dat de organisatie van het bestuur van de EU dringend aan hervorming toe is. Een Unie met 27 nationale veto’s is onbestuurbaar. Het is tijd voor een discussie over een nieuwe Europese Grondwet.

Europese lente

Donderdag, 16 februari , 2012

In de Griekse mythologie ontstaat orde uit chaos. In het Europa van vandaag is het niet anders. We beleven een ongekende politieke turbulentie, maar in de chaos tekenen zich de contouren af van iets nieuws. Een van de belangrijkste: de Europese democratie begint volwassen te worden, de EU zet grote stappen in de richting van een politieke unie. Het Europa als diplomatiek project laten we achter ons, en beetje bij beetje ontstaat een prille Europese democratie. Steeds vaker is het Europees Parlement wat een volksvertegenwoordiging moet zijn: de arena voor politiek debat. Decennialang ging Europa vooral over technische kwesties als landbouwquota en kolen en staal. Maar nu gaan de debatten over onze gezamenlijke Europese waarden, over wat ons tot een gemeenschap maakt.

Vandaag stemde het Europees Parlement met een comfortabele meerderheid van Liberalen, Groenen en Socialisten in met een resolutie over de situatie in Hongarije. Sinds ruim een jaar uit het Europees Parlement grote zorgen en kritiek op de autocratische regeerstijl van premier Orbán en op de lange lijst van controversiële wetswijzigingen waarmee Orbán de burgerrechten en –vrijheden inperkt, en de democratische checks and balances ondermijnt. Orbán zelf kwam al tweemaal naar het Europees Parlement om te debatteren over de stand van de democratie en de grondrechten in Hongarije. De fractie van Orbáns politieke familie, de christendemocratische Europese Volkspartij (EVP) die in vrijwel alle lidstaten in de regering zit, stond vierkant achter hem.

Deze week kwam Mario Monti, premier van Italië, naar het Europees Parlement voor een discussie over de stand van zaken in de eurozone en de hervormingen in Italië. Monti, een veteraan in Europa, kreeg van links tot rechts warm applaus. Hij reageerde ad rem op de honende kreten vanuit de bankjes van nationalisten en extreemrechts.

Deze week was de Polen-website van de PVV, en vooral het zwijgen daarover door premier Rutte, zowel in Nederland als in Straatsburg het gesprek van de dag. De Europese fractievoorzitters besloten tot een parlementair debat over dit soort stigmatiserende initiatieven in de lidstaten. De leider van de EVP, de Fransman Joseph Daul, voegde er eigenhandig (niet geheel gespeend van partijpolitieke motieven) aan toe dat premier Rutte bij dat debat wordt uitgenodigd om zijn standpunt over de PVV-site toe te lichten. Rutte heeft nog niet gereageerd bij het ‘ter perse gaan’ van deze blog, maar ik zou het hem willen aanbevelen. Waar beter dan in het Europees Parlement kan hij klip en klaar zijn liberale standpunten laten horen? Waar beter dan in het Europees Parlement kunnen we het publieke debat voeren over welke waarden ons binden? Als ik Rutte was, zou ik die kans grijpen.

Het is bijna lente. Het politieke debat in Europa komt tot bloei.

Een Marshallplan voor Griekenland

Woensdag, 8 februari , 2012

In de beeldvorming is de crisis in de eurozone ongeveer als volgt: die luie Grieken hebben jarenlang geld over de balk gesmeten, nu moeten wij hen financieel redden en nu hebben ze ook nog eens een keer het lef te protesteren tegen bezuinigingen. Ondankbare jongens, die Grieken.

Maar zoals altijd is de werkelijkheid oneindig veel complexer en genuanceerder dan de simplificaties in het publieke debat. Griekenland heeft wel degelijk al een hoop maatregelen genomen. Het was vanaf het begin een fictie dat de tekorten en schulden met simpele bezuinigingen konden worden opgelost. Het recept was vanaf het eerste moment niet realistisch, en meer ingegeven door eurosceptische kiezers in de donorlanden dan door de daadwerkelijke situatie in Griekenland.

Daarnaast wordt de pijn niet eerlijk verdeeld. En de broodnodige hervormingen van de economie blijven uit. De overheidsuitgaven worden onvoldoende teruggedrongen; in plaats daarvan poogt de Griekse regering met belastingverhogingen de gaten te dichten. Met alle funeste gevolgen van dien. Er is flink gesneden in de lonen en velen zijn ontslagen. De prijzen blijven echter (soms kunstmatig) hoog, terwijl de lonen dalen.

De problemen in Griekenland ontstonden niet ineens in december 2009. De situatie is jaren, decennialang, scheef gegroeid. Dat had niets te maken met fraude of bedrog. Dat gebeurde openlijk, voor onze ogen. Maar wij in Europa kozen ervoor weg te kijken. Liever dat, dan meer Europese inmenging in economische zaken te aanvaarden. Inmiddels zijn de meeste mensen overtuigd geraakt van de noodzaak tot meer Europees economisch beleid in de eurozone, maar de prijs van tien jaar lang wegkijken is hoog.

De Grieken moeten hun huiswerk doen en hun economie radicaal hervormen. Maar er moet wel toekomstperspectief zijn. Griekenland heeft wel degelijk economisch potentieel, maar in de huidige situatie blijft dat volledig onbenut. Grieken werken hard, zijn ondernemend en goed opgeleid. Grieken hebben talloze grote internationale bedrijven opgezet, zodat de grap is dat Griekse ondernemers het beste exportproduct zijn.

Maar een vastgeroeste, door de staat geleide economie, inefficiëntie, corruptie, cliëntelisme en gebrek aan vrije concurrentie zijn problemen die dringend moeten en kunnen worden aangepakt. Dit raakt echter aan vele gevestigde belangen. De groepen die tot nu toe goed gedijden in het vermolmde systeem, geven hun positie niet makkelijk op. Het echte verzet tegen de maatregelen komt uit deze kringen, niet zozeer uit de uitgeknepen bevolking.

Griekenland moet zijn begroting en staatsschuld op orde krijgen. Maar de huidige eenzijdige fixatie op bezuinigingen is volstrekt contraproductief. Er moet een compleet plan komen, waarin de staatsbedrijven worden geprivatiseerd, beschermde beroepen en sectoren worden geliberaliseerd, prijzen niet langer kunstmatig worden hooggehouden, en vrije en eerlijke concurrentie de norm wordt. Het politieke systeem moet drastisch worden opgeschud, inefficiënte overheidsdiensten gesaneerd en de overheidsuitgaven teruggedrongen.

Dit is nu juist het succesrecept bij uitstek van Europa: zwakke landen sterk maken door integratie. Als Griekenland geen lid zou zijn van de EU, zou er nu al een stappenplan klaarliggen, zoals voor kandidaatlanden, om Griekenland er bovenop te helpen.

Op het moment dat ik dit blogje schrijf, wordt in Athene de laatste hand gelegd aan een akkoord tussen de Troika en de leiders van de coalitiepartijen. In dat akkoord staat onder meer dat het minimumloon 20 procent omlaag gaat, aanvullende pensioenen met 35 procent worden gekort en dat tienduizenden ambtenaren worden ontslagen. Deze maatregelen mogen nodig zijn, maar iets meer begrip voor de pijn van de Griek zou ons sieren.

De Grieken willen wel degelijk hervormen en inleveren. Maar een geheel nieuwe economie en politiek systeem bouw je niet in één nacht op. Er moet een allesomvattend plan komen – de term Marshallplan valt al – om de Griekse financiën en de economie gezond te krijgen. Dat is niet alleen het beste recept voor Griekenland, het is ook het beste recept voor een gezonde Europese economie.

 

Spreken, zwijgen en andere edelmetalen (English version below)

Dinsdag, 7 februari , 2012

Het is een beetje als de dokter die zegt: “je voelt er helemaal niets van”. Dan weet je al dat het verrekte pijn gaat doen.

Woorden ter geruststelling kunnen onbedoeld juist heel alarmerend werken. In een crisissituatie, zoals nu in de eurozone, is het dan ook verstandiger op cruciale momenten geen onnodige onrust en onzekerheid te veroorzaken.

De woorden van Eurocommissaris Kroes in de Volkskrant leidden vandaag dan ook tot veel reuring. Juist op het moment dat de onderhandelingen met Griekenland het moeilijkste punt hebben bereikt, komen er verschillende geluiden vanuit de Europese Commissie. Commissievoorzitter Barroso en verantwoordelijk Begrotingscommissaris Rehn verklaarden meteen dat er helemaal geen sprake is van een Grieks vertrek uit de eurozone. Minister-president Rutte viel Kroes echter bij, hoewel ook hij nog eens herhaalde dat het doel is om Griekenland binnenboord te houden.

Neelie Kroes is een overtuigd Europeaan, die persoonlijk al jaren fier en onvermoeibaar de Europese zaak bepleit. Het is dus niet aannemelijk dat ze daadwerkelijk speculeert op een Griekse exit uit de eurozone. Degenen die zich na lezing van haar woorden al verkneukelden, juichen te vroeg.

En dat is maar goed ook. Want een Grieks vertrek bagatelliseren is een riskant spel. Allereerst is het nog maar zeer de vraag of de financieel-economische gevolgen zo beperkt blijven als premier Rutte beweert. Het is de vraag of er dan ook andere landen uit de eurozone gaan vallen. En hoe serieus zal de wereld de euro nog nemen als reservemunt, als Europa er niet in slaagt de eigen landen binnenboord te houden?

Daarnaast gaan Rutte en Kroes volstrekt voorbij aan de bredere politieke impact. Als Griekenland uit de euro valt, tekent dat het failliet van de methode waarmee Europa in zestig jaar is opgebouwd tot het meest stabiele en welvarende continent ter wereld. Met de Europese soft power, overreden en overtuigen met vreedzame middelen en zachte dwang, zijn uit de economische en maatschappelijke puinhopen na twee wereldoorlogen en decennia van dictatuur in Oost- en Zuid-Europa, welvaart, vrede en een ongekende mate van vrijheid voortgekomen. Europa werd níet een succes doordat we alleen de allersterkste economieën en democratische staten lid lieten worden, maar juist door samenwerking en onderlinge verwevenheid. Precies zoals de founding fathers het bedoeld hadden. Als daar één land uitvalt, is de methode van Europese integratie uitgewerkt.

Het speculeren op een uitstap van Griekenland uit de eurozone heeft meer te maken met het kiezerspubliek in landen als Nederland, Duitsland of Finland dan met de daadwerkelijke problemen in Griekenland. In plaats van “geen man overboord”, de woorden van Kroes, zou ik liever zeggen: “Alle hens aan dek!”

Speaking, Silence and other noble metals

It is like the doctor telling you “this won’t hurt a bit”. Then you know you will be in serious pain.

Words meant to be reassuring, could have an unintentional alarming effect. In times of crisis, like the current crisis in the eurozone, it is advisable to avoid creating unnecessary turbulence and uncertainty at crucial moments.

The words of EU Commissioner Kroes in today’s Dutch newspaper De Volkskrant did not fail to cause a big stir. Just when negotiations inGreece were coming to a crunch point, contradictory statements are made from within the European Commission. Commission President Barroso and responsible Budget Commissioner Rehn rushed to declare that a Greek eurozone exit is out of the question. Dutch Prime Minister Rutte however, backed Kroes, although he too reiterated the explicit aim of keepingGreece in the eurozone.

Neelie Kroes is a convinced European, who for years has been making the case forEurope, proudly and tirelessly, from a deep personal commitment. It is not very likely that she is really speculating on a Greek eurozone exit. Those opponents of the common currency who took hope from Kroes’ words, cheered too soon.

Fortunately. Because downplaying a Greek eurozone exit is a risky game. First of all it remains to be seen if the financial and economic impact will be as limited as Prime Minister Rutte claims. It is an open question of other countries were to follow. And how much credibility will the Euro still have as a reserve currency, ifEuropefails to keep countries on board.

Furthermore, Rutte and Kroes completely ignore the wider political impact. If Greece were to leave the eurozone, that would mark the bankruptcy of the method that enabled us over the past 60 years to turn Europe into the most stable and prosperous continent in the world. Using soft power, persuasion and convincing with peaceful means and gentle pressure, from the social and economic ruins after two world wars and decades of totalitarian regimes in Southern and Eastern Europe, we created unparalleled prosperity, peace and freedom.Europewas not a success story because we only invited the strongest economies and democratic nations to join, but because of cooperation and interconnectedness. Exactly what the Founding Fathers had in mind. If one country is taken out, that means the method of European integration no longer works.

Speculating about a Greek eurozone exit has more to do with the mood of the electorate in countries like theNetherlands,GermanyorFinland, than with the reality on the ground inGreece. Instead of “no man overboard”, I would say: “all hands on deck!”

Proud to be European

Maandag, 19 december , 2011

“Nee, ik voel me geen Europaan”, zei Emile Roemer parmantig en uitdagend tegen de interviewer van Buitenhof vanmorgen. Het klonk als een verklaring van verzet. Roemer is Bewust Niet-Europeaan.

Vandaag overleed Vaclav Havel. In 2009 sprak hij het Europees Parlement toe, bij de 20e verjaardag van de val van De Muur. “Europe is the homeland of our homelands”, zei Havel. Zo’n onomwonden liefdesverklaring voor Europa hoor je niet vaak.

De emotie bij onze nationale identiteit lijkt vanzelfsprekend, maar ons Europees gevoel moeten we steeds weer bevestigen, toelichten of verdedigen.

Sommige mensen zijn nog wel bereid tot de feitelijke constatering dat ze Europeaan zijn, als inwoner van dit continent. Maar trots op de Europese identiteit, of het Europees burgerschap, is niet aan de orde.

Maar wie de Europese identiteit zo nadrukkelijk afwijst, mist veel. De Europese identiteit is een verrijking, een spannende extra dimensie. Ik voel me onderdeel van de Europese veelzijdigheid. Ik ben trots op wat wij, Europeanen tot stand hebben gebracht. Ik voel me verbonden met andere Europeanen, door ons gezamenlijk verleden, maar vooral door een gezamenlijke toekomst.

En ja, ik voel me ook verbonden met de instellingen van de Europese Unie. U zult misschien fronsen: hoe kan iemand zich verbonden voelen met logge, ondoorzichtige, bureaucratische kolossen? Begrijpelijke reactie. En ik ken als geen ander de dagelijkse frustratie van de traag malende molens van de macht, en ook ik zie de moeizame ontwikkeling van gesloten diplomatiek bolwerk tot politieke arena. Maar diezelfde instellingen staan ook voor vrede, vrijheid, democratie. Diezelfde instellingen staan garant voor de kwaliteit van mijn bestaan. Die bureaucratische instellingen zorgen dat 500 miljoen mensen op een vreedzame manier samen een heel continent kunnen besturen.

Hoogdravend? Misschien. Maar het overlijden van Havel herinnert weer even welke prijs er is betaald voor de vrede en vrijheid in Europa. Dat roept bij mij geen gevoel van afweer op, maar de behoefte dat te koesteren.

Europa is me dierbaar.

Wie niets te verbergen heeft….

Woensdag, 14 december , 2011

Ik kijk reikhalzend uit naar de zomer van 2012. Dan verwacht ik de uitspraak van de rechter over het openbaar maken van een EU document….dat ik in de zomer van 2009 heb aangevraagd. Drie hele jaren voor het boven water krijgen van een juridisch stuk dat zou kunnen aantonen dat het akkoord met de VS over doorgifte van bankgegevens (‘Swift’) geen deugdelijke rechtsgrondslag heeft. Tegen de zomer van 2012 is dat akkoord al twee jaar van kracht.

Dit voorbeeld toont glashelder aan dat Europa een veel krachtiger instrument nodig heeft voor de openbaarheid van bestuur. De overheid houdt de laatste jaren steeds meer de handel en wandel van burgers in de gaten, op een schaal die Big Brother tot amateur degradeert. Maar terwijl de burger 24/7 overal kan worden bespied, wordt de overheid zelf steeds ondoorzichtiger. Het is voor een gewone burger bijna ondoenlijk inzicht te krijgen in het handelen van de overheid.

Dat is kwalijk. Openbaarheid van bestuur is een van de belangrijkste instrumenten waarmee burgers hun overheid kunnen controleren en ter verantwoording kunnen roepen, het is een essentieel onderdeel van een democratie. Openbaarheid van bestuur moet zijn gebaseerd op het principe: alles is openbaar, tenzij.

Niet geheel verrassend proberen overheden daar onderuit te komen, zodat ze ongestoord door lastige burgers, media en volksvertegenwoordigers hun gang kunnen gaan. Geheel in die geest probeerde minister Donner in Nederland de Wet Openbaarheid Bestuur (Wob) te beperken, en ook in Europa streven lidstaten en Commissie naar drastische inperking van de Europese wet openbaarheid bestuur (in Nederland liefkozend de ‘Eurowob’ genoemd).

Dit soort pogingen zijn overigens des te onnozeler in tijden van internet. Al is de minister nog zo snel, WikiLeaks achterhaalt hem wel.

Het Europees Parlement wil juist meer openheid, en blokkeert een wijziging van de Eurowob als die leidt tot minder transparantie in plaats van meer. Juist in deze fase is openbaarheid van bestuur meer dan ooit een voorwaarde voor vertrouwen en betrokkenheid van burgers, en daarmee voor het succes van Europese integratie.

De Europese Unie gaat door een diepe politieke crisis. Maar als de voortekenen niet liegen, gaat Europa een grote sprong maken van een samenwerkingsverband tussen hoofdsteden naar een daadwerkelijk politieke unie waar de burgers het voor het zeggen krijgen. Er moeten méér bevoegdheden naar Brussel. Dat is nodig. Maar dan ook méér macht naar burgers om de Europese overheid te controleren en ter verantwoording te roepen. Een sterke Eurowob dus.

In de herkansing

Vrijdag, 2 december , 2011

We hebben meer Europa nodig. Daarover lijkt inmiddels zelfs in conservatieve hoek consensus te bestaan. Maar laten we nu vooral ook een ánder Europa bouwen. Het vermolmde intergouvernementele apparaat moet opzij en plaats maken voor een slagvaardig, democratisch, ja federaal Europa. Een politieke unie waar 500 miljoen burgers de koers bepalen, in plaats van 27 regeringsleiders in achterkamertjes.

Angela en Nicolas werken hard aan een nieuw EU-Verdrag, waarmee ze denken dat Europa de toekomst aankan. Verdragswijzigingen waarmee de vrijblijvendheid van het Stabiliteitspact wordt omgezet in afdwingbare afspraken, zijn een belangrijke en noodzakelijke stap vooruit. Maar het is bij lange na niet genoeg.

De Europese Unie moest al jaren geleden ingrijpend worden hervormd. Maar de opeenvolgende pogingen daartoe – in 2000 Nice, in 2005 de Grondwet, in 2009 Lissabon – ademden geen sfeer van visie en vooruitgang, maar juist van gloeiende remmen. Met het enthousiasme van een kalkoen die de kerstdis moet bereiden, werkten de nationale regeringsleiders aan de overdracht van bevoegdheden aan Europa. Niet de vraag was leidend wat Europa nodig heeft om haar taken goed te vervullen, maar de vraag hoe zoveel mogelijk (schijn)macht bij de nationale politici kon blijven. De huidige crisis legt genadeloos bloot dat Europa niet te machtig werd, maar juist zwak en onmachtig op het moment dat het erop aan komt. De mythische superstaat blijkt in werkelijkheid een politieke dwerg.

Het resultaat van 15 jaar blokkeren van Europese integratie: de grootste financieel-economische crisis sinds een eeuw. Een zwak en verlamd Europa op de rand van de afgrond. En de touwtjes uit handen gegeven – niet aan Brussel, maar aan het IMF in Washington. Met dank aan de eurosceptici.

In het belang van de Nederlandse burgers moet premier Rutte de barricaden op voor een krachtige politieke unie. De schuldencrisis is niet het probleem, maar een symptoom. Met uitsluitend technische aanpassingen gericht op meer begrotingsdiscipline bestrijden we wel de symptomen, maar niet de kern van het probleem: de onwerkbaarheid van een supranationaal systeem waarin ieder land zijn eigen veto heeft.

De CDU van Merkel nam vorige maand op haar partijcongres een onomwonden federale visie op Europa aan. Een door de bevolking gekozen president van de Europese Commissie en een parlementair tweekamerstelsel: het Europees Parlement namens de burgers, de Raad namens de lidstaten.

Dat is uitstekend. Maar voor een echte Europese democratie moeten we nog net een stapje verder. Verlammende veto’s moeten worden afgeschaft. De Europese Commissie moet kleiner en bij de Europese verkiezingen rechtstreeks door de burger worden gekozen. Naast de eurocommissaris met de nieuwe portefeuille voor toezicht op de nationale begrotingen, moet de eurocommissaris voor Buitenlandse Zaken volwaardige bevoegdheden krijgen. Het Europees Parlement moet individuele commissarissen ter verantwoording kunnen roepen en desnoods naar huis kunnen sturen. Het Europese Handvest van de Grondrechten moet net zo hard en afdwingbaar worden als het nieuwe Stabiliteitspact. Er moet adequate democratische controle komen op het nieuwe Europese Stabiliteits Mechanisme. En tenslotte moet de herziening van de Europese wet openbaarheid bestuur leiden tot daadwerkelijke transparantie. Checks and balances zijn onmisbaar voor een vitale democratie.

Na de mislukte hervormingspogingen van Nice, de Grondwet en Lissabon biedt deze crisis ons een herkansing. Laten we dit keer slagen!

Een half ei is geen ei

Zondag, 27 november , 2011

Proto-PVV’er Frits Bolkestein schaarde zich gister in de rij van wensdenkers van het opbreken van de euro in een ‘neuro’ en een ‘zeuro’. Veel Nederlanders en Duitsers klinkt dit aantrekkelijk in de oren. “Good riddance”, denken ze: “zonder die luie, frauderende zuiderlingen zijn we beter af. Fijn onder elkaar: ijverige, zuinige, eerlijke, betrouwbare noorderlingen” (die nijvere noorderlingen zijn ook niet bepaald unaniem voorstander van begrotingsdiscipline, maar dat wordt voor het gemak over het hoofd gezien).

Het idee dat we met de ‘neuro’ beter af zijn, is vooral gebaseerd op licht xenofobe karikaturen, niet op feiten en verstand. Wat Bolkestein en anderen over het hoofd zien, is dat de euro niet een simpel ruilmiddel is tussen Europese landen die onderling handel drijven. De euro is ook een wereldmunt. De euro is een onmisbare pijler onder de Europese interne markt als economisch blok in de wereld. Daar kan je niet zomaar zonder gevolgen een stukje afsnijden. We krijgen geen ‘neuro’ maar een ‘duuro’ (of ‘Teuro’, zoals de Duitsers zeggen).

Zelfs als alleen het kleine Griekenland uit de eurozone wordt gezet, is de euro niet meer dezelfde munt als voorheen. De kracht van de euro ligt niet alleen in de financieel-economische statistiekjes van elk afzonderlijk land, maar ook en vooral in de politieke geloofwaardigheid van het bestuur van de eurozone. Als Europa er niet in slaagt Griekenland aan boord te houden, zegt dat heel veel over de politieke zwakte van Europa. En wie gelooft er nu in een munt met een zwak economisch bestuur, waar landen zomaar in- en uit kunnen stappen? De VS zitten minstens net zo diep in de economische misère als Europa, misschien nog wel dieper. Maar niemand twijfelt aan de eenheid van de dollarzone. Het is ondenkbaar dat een van de Amerikaanse staten bij economisch kwakkelen uit de dollar zou worden gezet.

Bolkestein stelt terecht vast dat bij de start van de euro een weeffout is gemaakt. In plaats van de zaak nu uiteen te rafelen, moeten we een nieuw stramien opzetten en de weeffout herstellen. De eurozone moet snel een krachtig bestuur met bevoegdheden krijgen en het vertrouwen van de wereld in de euro herstellen.