Het Parlementaire seizoen in Brussel is rumoerig van start gegaan met de discussies rondom de kandidatuur van Jose Manuel Barroso voor het voorzitterschap. Oppervlakkig gezien lijkt het op kinderachtig touwtrekken om posten en poppetjes (en natuurlijk gaat het als altijd óók om de knikkers). Maar er is meer aan de hand. Het Europees Parlement weigert nog langer blindelings een stempel van goedkeuring te geven aan een kandidaat wiens voordracht simpelweg de uitkomst was van een politieke ruilhandel. Voor het eerst eist het Parlement een politiek programma, een soort regeringsverklaring, van de toekomstige leider van de Europese Commissie. Voor het eerst gaat de stemming niet om de persoon, maar om de inhoud. Naast de gebruikelijke koehandel over baantjes is er een open debat over de politieke prioriteiten en de koers voor de komende vijf jaar. Het Europees Parlement geeft voor het eerst een echt politiek-inhoudelijk mandaat aan de Voorzitter van de Europese Commissie, in plaats van de gebruikelijke stempel van goedkeuring.Tot nog toe waren de leden van de Europese Commissie weliswaar oud-Politici, maar de politieke samenstelling van de Commissie was uiterst breed, en was eerder ambtelijk dan politiek van aard. De goedkeuring van de Commissievoorzitter en van het College was een formaliteit. Doordat alle partijen wel min of meer vertegenwoordigd waren in de Commissie, was er doorgaans brede steun en weinig discussie.
In 2004 kwam daar verandering in. Barroso kreeg in de zomer van dat jaar de goedkeuring van het Europees Parlement, en hij ging met de nationale hoofdsteden aan de slag om het College van Eurocommissarissen te vormen. Barroso had weliswaar geen gedetailleerd werkprogramma op papier gezet, maar allengs werd duidelijk dat hij inzette op een centrum-rechts economisch profiel. Hij leek te mikken op de steun van Christen Democraten en Liberalen, in plaats van de gebruikelijke consensus tussen alle fracties. Hij zocht een mandaat voor zijn economisch programma. Hiermee zouden er voor het eerst meerderheids- en oppositiepartijen ontstaan in het Europees Parlement. Het hele feest ging echter niet door, toen de Liberalen afhaakten om de kandidaat Eurocommissaris Buttiglione.
De huidige discussies over het programma van Barroso maken het proces meer politiek dan ooit tevoren, en maken van het Europees Parlement steeds meer de politieke arena die een Parlement moet zijn. De verschillende fracties hebben een aantal zeer concrete zaken binnen gehaald, zoals de post van Eurocommissaris van de grondrechten. Barroso moet zich publiekelijk committeren aan zijn toezeggingen. Of hij zich daaraan gaat houden is een tweede, maar dit is absolute winst in termen van transparantie.
Voor alle duidelijkheid: voor D66 is Barroso niet de juiste man voor de job. In de afgelopen vijf jaar was hij passief en terughoudend als het om gevoelige kwesties ging, en liet zijn oren hangen naar de nationale hoofdsteden. Hij hield zijn beloftes niet en was ondanks zijn vurige speeches nauwelijks ergens op vast te pinnen. Vijf jaar geleden heeft D66 zijn kandidatuur niet ondersteund, en hij heeft ons in de afgelopen vijf jaar weinig reden gegeven onze mening te herzien.
Maar het proces rondom zijn benoeming heeft voor de democratie ontegenzeggelijk winst opgeleverd, en – ironisch genoeg – de Commissievoorzitter niet verzwakt maar versterkt. Misschien gaat Barroso volgende week een meerderheid halen, wellicht met de hakken over de sloot. Maar op de lange termijn zou wel eens kunnen blijken dat een Voorzitter die campagne heeft moeten voeren voor zijn politieke overtuigingen, en een eenvoudige meerderheid behaalt, een sterker mandaat heeft als politiek leider, dan Voorzitters wier goedkeuring met unanimiteit een ambtelijke formaliteit was.