Ook na lezing van het opiniestuk van Wouter Bos in de Volkskrant van gister (17.06.2009) is het me nog volstrekt onduidelijk wat volgens hem de rol van de overheid is in de emancipatie van immigranten en hun nazaten, en nog veel minder duidelijk is wat eigenlijk het doel is van dat overheidsingrijpen.
Bos beweert dat de burger niet op eigen kracht, zonder de overheid kan emanciperen. Maar algemeen kiesrecht, afschaffing van de slavernij, vrouwenkiesrecht, arbeidersrechten, de afschaffing van de rassenwetten in de VS en het einde van de apartheid in Zuid Afrika zijn er gekomen ondanks de staat, niet dank zij de staat. Het verwerven van gelijke rechten en gelijke behandeling is bevochten door sterke interne drijfveren, niet door een emancipatiebeleid van staatswege. Emancipatie is nou typisch de eigen kracht van mensen, niet toevallig een van de uitgangspunten van D66.
Volgens Geert Wilders willen moslims niet zelf emanciperen, en volgens Bos kunnen ze niet zelf emanciperen. Bos is ongelofelijk aanmatigend en beschouwt immigranten als onnozel en zwak. Zo keek de maatschappij vroeger ook aan tegen arbeiders, vrouwen, slaven en zwarte Amerikanen (het is dus Bos zelf die “in oude fouten vervalt”, niet Pechtold). Maar als de recente gebeurtenissen in Iran nou iets aantonen, dan is het wel dat mensen overal in de wereld, dus ook moslims, heel goed zelf kunnen bedenken wat goed voor ze is.
De overheid moet mensen steunen in hun streven naar emancipatie en ontwikkeling. Maar de overheid hoeft niet voor mensen te beslissen hoe ze hun leven moeten inrichten, of wat de morele rolmodellen moeten zijn. Dat kunnen ze heel goed zelf.
De rol van de overheid is te faciliteren en te investeren. Dat betekent dat de overheid moet zorgen voor een onderwijsstelsel dat mensen niet gevangen houdt in achterstand en armoede. De overheid moet zorgen voor gelijke rechten en garant staan voor gelijke behandeling van alle burgers voor de wet. De overheid moeten burgers beschermen tegen onderdrukking, uitbuiting en discriminatie. De overheid moet zorgen dat zoveel mogelijk mensen deel kunnen nemen aan de arbeidsmarkt, want werk en eigen inkomen is de sleutel tot vrijheid, onafhankelijkheid en ontwikkeling. Dat gold voor de emancipatie van vrouwen, slaven en arbeiders. Onderwijs, werk, ontwikkeling en grondrechten zijn de sleutel tot een samenleving waar iedereen participeert. Ik vind het nogal vreemd dat Bos daar zo denigrerend over doet, want D66 heeft op al deze terreinen een uitgebreide visie, terwijl de PvdA van Bos in de coalitie van Samen Stagneren zit.
De overheid zorgt daarnaast voor openbare orde en veiligheid. Dus wangedrag, wat ook de achtergrond daarvan is, wordt volgens de geldende wetten bestraft. (en in een rechtsstaat is iedereen gelijk voor de wet. Wilders breekt met zijn voorstellen dus definitief met de rechtsstaat).
De staat kan zich dus bemoeien met het gedrag van mensen, voorzover het maatschappelijk gevolgen heeft. Daarbij is elk mens een uniek individu. Bos benadert mensen alleen als onderdeeltje van een collectief, als exponent van een culturele of religieuze groep. We hoeven niet blind te zijn voor culturele factoren bij onwenselijk gedrag, maar we moeten ons er evenmin op blind staren. (terzijde: statistisch gezien is de correlatie tussen geslacht en wangedrag sterker dan die tussen cultuur en wangedrag). En zo zijn er nog meer factoren te bedenken die een negatieve invloed kunnen hebben op gedrag. Kúnnen hebben. Maar ondanks al die factoren moet elk mens individueel beoordeeld worden, op zijn of haar eigen gedrag. Tegenwoordig hebben opvallend veel succesvolle schrijvers en artiesten een allochtone achtergrond. Net als steeds meer ondernemers en politici. Zij krijgen – terecht – waardering voor hun individuele prestaties. Hun succes wordt niet toegeschreven aan hun Marokkaanse achtergrond.
Integratie gaat niet vanzelf. Dat klopt. Maar integratie is een proces van individuen die langzaam inpassen in hun omgeving. Daar is tijd voor nodig. Soms gaan er generaties overheen. Maar het kan alleen worden gedaan door mensen, op eigen kracht. En daar mogen we best meer vertrouwen in hebben.