Minister President Balkenende houdt in de NRC (1) een warm betoog voor de verantwoordelijke burger en de noodzaak van de vrije markt. Zijn betoog is me als D66er uit het hart gegrepen. Ik wilde hem een D66 T-shirt “Eigenlijk ben ik een D66er” schenken, maar helaas stel ik vast dat de daden van het CDA en van dit Kabinet niet aansluiten bij de woorden van Balkenende.D66 is bij uitstek de partij die opkomt voor de vrije en verantwoordelijke burger. D66 gelooft in de kracht van mensen: mensen kunnen en willen heel veel dingen zelf doen, alleen of in samenwerking, en soms met een beetje steun (volgens het motto van Montessori: “Leer mij het zelf doen”). Maar de mooie woorden van Balkenende klinken hol tegen de achtergrond van het meest bemoeizuchtige, betuttelende en autoritaire Kabinet sinds decennia. Het Kabinet bemoeit zich met zo’n beetje elk aspect van het persoonlijk leven: ons sexleven, onze eetgewoontes, de opvoeding van onze kinderen en of we wel eens een sigaret of jointje roken. De overheid houdt ons dag en nacht in de smiezen met camera’s, microfoons en op internet, en graaft in de kleinste details van ons privé leven. We worden overspoeld met regels en regeltjes, geboden en verboden. Alle eigen initiatief wordt de burger uit handen genomen, alle risico’s en onvoorspelbaarheden uitgebannen en in regels ingekaderd. Zelfbeheersing wordt een overbodige vaardigheid, want de overheid zorgt ervoor dat we aan geen enkele verleiding meer bloot komen te staan. We hoeven geen verantwoordelijkheid meer te nemen voor ons eigen (wan)gedrag, want de overheid stuurt en bestraft. Ons schoolsysteem ontmoedigt sociale mobiliteit, zodat persoonlijke inzet nauwelijks iets oplevert. De Europese Christendemocraten, waar het CDA toe behoort, vinden bovendien dat ook de moraliteit van bovenaf bepaald moeten worden (door de kerk, wel te verstaan). Daarom heeft deze partij een Europees Ethisch Reveil gelanceerd.
Zo’n klimaat kweekt passieve, onzelfstandige en calculerende burgers, en juist niet ondernemende, actieve burgers, die verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf en voor de samenleving. D66 geeft burgers juist zo veel mogelijk de ruimte. Niet alleen in de zin van individuele vrijheid in het privéleven, maar ook vrijheid om te ondernemen. D66 is niet voor niets als beste bureaucratiebestrijder uit de bus gekomen in het onderzoek van ACTAL.
Ik steun ook van harte Mijnheer Balkenende’s pleidooi voor een vrije markt, met eerlijke concurrentie en open grenzen. Het Europese sociale markt model heeft ons veel welvaart en welzijn gebracht (ook al moet er in deze tijden van crisis flink bijgestuurd worden om de regels te laten aansluiten bij de realiteit van een mondiale economie). Maar Balkenende legt dit volledig in handen van de sociale partners. Nu spelen werkgevers en werknemers natuurlijk een sleutelrol in beleid voor economie en arbeidsmarkt, maar uiteindelijk zijn FNV en VNO geen volksvertegenwoordiging maar (overigens zeer legitieme) belangenbehartigers. De organisatiegraad van vakbonden in Nederland ligt rond de 25% van de werknemers, en kan dus niet voor de bevolking als geheel spreken. De achterban van de vakbonden is ook niet representatief voor de Nederlandse bevolking. Opvallend detail: in deze campagnetijd neemt de belangstelling voor de Europese Verkiezingen toe, maar FNV en VNO slagen er – tegen de trend in – niet in om hun achterban te interesseren voor campagnedebatten.
Een sterke markt vraagt om een sterke overheid en heldere regelgeving. Een sterke overheid vraagt om sterk democratisch toezicht door de gekozen volksvertegenwoordiging. In Nederland hoort beleid maken niet in achterkamertjes en polders thuis, maar in de openbaarheid in de Tweede Kamer. Als er – zoals D66 bepleit – een sterker Europees economisch beleid komt, dan moet dat niet worden uitonderhandeld in het Economische en Sociaal Comité (een soort Europese polder), maar in het Europees Parlement, daar waar democratische besluitvorming thuis hoort!
1. http://www.nrc.nl/opinie/article2246502.ece/Sterker_uit_de_crisis_met_Rijndeltamodel_