We saw it coming miles away: the Russians will start collecting your travel data from July 1st onwards. Like the US, Australia and Canada, Russia will oblige air carriers to transfer their PNR (Passenger Name Records) to the Russian authorities. The European Commission is crying big crocodile tears that they had not been informed by the Russian government, but that is ingenuous, as everyone who wanted to know, knew. Now personal data of Europeans will be transferred to the Russian authorities without any legal safeguards, and carriers are – once again – left in limbo, exposed to legal challenge.

Non-EU countries can determine their own policies, so the EU cannot stop the Russians (or anyone else) from requiring carriers to transfer PNR data. But the EU Commission has a duty to ensure that EU citizens get full legal protection and carriers get legal certainty. By stubbornly ignoring all the signals that Russians wanted to use PNR data, the Commission has once again failed to protect European citizens and European companies.

In view of the erosion of democracy and the rule of law, and particularly in view of the government crackdown on “foreign” NGOs, the massive collection of personal data without any adequate legal framework is extremely worrying.

The EU has concluded agreements with Australia and the US, providing the legal basis for the transfer of PNR data. The Parliament endorsed both agreements, although the agreement with the US was considered wholly inadequate by a substantial minority of Parliament, including myself as rapporteur. Throughout the debates we warned about setting a very dangerous precedent. The agreement with Canada has lapsed (although the Commission does not acknowledge this fact either), but to date the Commission has failed to secure a new, better agreement. For unclear reasons talks with the Canadians have dragged out for years and years.

The Commission should come before the European Parliament urgently, explain the situation and possible solutions. We know that several other countries, not all considered to be mature democracies, are currently setting up systems for the massive collection and storage of PNR data as well. In recent years we have asked the European Commission over and over again about their approach to those countries, but so far the Commission remained in a state of denial. Now is the time for answers. Who is next? China? Saudi Arabia?

My written questions to the EC on Russia and other third countries applying Passenger Name Records Systems.

De strijd tegen belastingontduiking staat – terecht – hoog op de agenda. In een tijdperk van open grenzen voor kapitaal, is internationale samenwerking tegen belastingontduiking noodzakelijk. Maar dan wel in een degelijk wettelijk kader. Het is verontrustend dat internationale samenwerking tegen belastingontduiking op een ondoorzichtige en ondemocratische manier gebeurt.

Al jarenlang strijd ik voor meer openbaarheid van bestuur in Europa. De Europese Unie moet zich ontwikkelen van een Europa van diplomaten, discretie en geheimhouding naar een Europa van burgers, openbaarheid van bestuur en vertrouwen. Die oude cultuur van geheimzinnigheid vormt een groot obstakel in het verkrijgen van het vertrouwen van de burger.

Een typisch voorbeeld van die geheimzinnigheid is de houding van de Europese Commissie als het gaat om FATCA (the US Foreign Account Tax Compliance Act). FATCA is de Amerikaanse wet tegen belastingontwijking, belastingontduiking en belastingfraude. Alle banken, verzekeraars en beleggingsmaatschappijen met activiteiten in de VS, worden verplicht de gegevens van hun Amerikaanse klanten buiten de VS aan de Amerikaanse overheid te overhandigen. Bij weigering krijgen ze een 30 procent bronbelasting opgelegd. FATCA heeft dus extraterritoriale werking, en de Amerikaanse wet wordt zo feitelijk rechtstreeks op EU-grondgebied toegepast. Maar het zonder meer doorgeven van persoonsgegevens is in strijd met Europese wetgeving. Bovendien betreft het ook EU-burgers, bijvoorbeeld Europeanen met een dubbele nationaliteit of met financiële banden met de VS voor studie, werk of familiebetrekkingen.

Om de doorgifte van persoonsgegevens de schijn van wettigheid te geven, hebben een aantal EU-landen een bilateraal akkoord gesloten met de VS. Bedrijven geven niet meer rechtstreeks gegevens door aan de Amerikaanse belastingdienst, maar via de nationale overheid.

Belastingzaken zijn in de EU een nationale bevoegdheid. Luxemburg en Oostenrijk blokkeerden tot voor kort met hun veto een gezamenlijke EU-positie tegenover FATCA. De Europese Commissie beweert dan ook nauwelijks betrokken te zijn geweest bij de contacten met de VS.

Toch heb ik toen, in maart 2012, op grond van de Eurowob alle stukken opgevraagd die betrekking hebben op die contacten over FATCA. Tot mijn grote verrassing bleken er tientallen documenten te zijn en 4200 e-mails. Dat duidt toch eerder op intensieve contacten tussen de Commissie en de VS. Na een jaar en vele correspondentie verder heb ik nu drie documenten gekregen waarvan grote delen onleesbaar zijn gemaakt. De rest van de stukken is me tot nu toe onthouden, omdat de Commissie wil dat ik kenbaar maak welke stukken van die 4200 ik wil hebben. Dat is natuurlijk een cirkelredenering: als ik niet weet wat er in die stukken staat, kan ik ook niet aangeven welke ik wil hebben.

Sinds een paar weken staat de strijd tegen belastingontwijking hoog op de politieke agenda. En daarmee wordt FATCA en de invoering van een ‘Europese FATCA’ opeens heel erg actueel. Ook op de agenda van de G20 staat een voorstel voor een wereldwijde “FATCA”. Het heeft er de schijn van dat de gesprekken tussen Commissie en VS al veel verder gevorderd waren dan de Commissie heeft aangegeven. Is FATCA een goed model voor een Europese of mondiale wet tegen belasting ontduiking? Misschien wel, misschien niet. Maar minstens even belangrijk is dat dergelijke wetgeving niet het resultaat is van achterkamergesprekken van ambtenaren en diplomaten, maar dat ze tot stand komt in een open en democratisch proces, na een publiek debat en onder parlementair toezicht.

Hieronder staan de drie documenten die ik al ontvangen heb. Hopelijk komt de Commissie binnenkort eindelijk met de rest van de stukken en kan ik deze lijst aanvullen.

Taxation Policy Group Meetings, TAXUD reports, EU US Dialogue on FATCA, Meeting Working Party 29

Letter from Council and Commission to US Treasury Secretary, Mr Geithner, and US Internal Revenue Service Commissioner, Mr Shulman

Working Document Working Party IV Direct Taxation on FATCA

Blij verrast zag ik vanmorgen de krantenkoppen: CDA-leider Buma heeft een Grote Visie voor Europa. “Hoera!”, dacht ik, “er komt beweging in de zaak”.

Als een ware vrijheidsstrijder kondigt Buma aan op te trekken naar Brussel, en daar met leeuwenmoed onze door Brussel geroofde nationale soevereiniteit te heroveren. Nieuwsgierig lees ik verder, maar bij het zien van zijn eisenlijstje verdampen zijn heldhaftige aankondigingen als sneeuw voor de zon. Wat gaat hij allemaal heroveren op Brussel:

• Persvrijheid: er zijn geen Europese wetten over persvrijheid. Dus er valt niks terug te halen.
• Pensioenrichtlijn: is nog volop in behandeling, dus geen kwestie van “terughalen”.
• Inkomensgrens voor sociale huurwoningen: dit is een bevoegdheid van het Nederlandse kabinet, dus geen kwestie van “terughalen”. Sterker nog, deze grens is door een CDA-regering bedacht, en het vorige kabinet, inclusief CDA, weigerde dit aan te passen.
• Gezinshereniging migranten op punten: is Leers al op stukgelopen.
• Cookiewetgeving: is Nederlandse wetgeving.
• Aanbestedingen van kleine (bouw)projecten: er is geen algemene plicht tot aanbesteden. Wel een plicht tot openbaar aanbesteden (in tegenstelling tot de oude praktijken van ondershands aanbesteden aan vriendjes). Nederland heeft net een nieuwe aanbestedingswet aangenomen, en Brussel delibereert over versoepeling van de regels (waar de Europese partij van het CDA overigens tegen is). Hier valt ook niks “terug te halen”.
• Zwangerschapsverlof: is bedacht door de werkgevers, begin jaren ’90, aangezien verlofregelingen. concurrentiefactor zijn in een interne markt.
• APK-keuring voor auto’s: er is nog helemaal geen Europese APK. Valt dus niks terug te halen (bovendien lijkt het me wel een goed idee als buitenlandse auto’s op de Nederlandse wegen aan strenge technische normen moeten voldoen).
• Vrouwenquotum voor bedrijven: er is helemaal geen voorstel voor een vrouwenquotum. Alleen een voorstel voor een niet verplichtend streefcijfer (dus niet eens inspanningsverplichting, en al helemaal geen resultaatverplichting). Bovendien is het voorstel nog volop in behandeling.
• Bodemrichtlijn: die is er niet. De andere milieunormen zijn inderdaad Europees geregeld (met vele uitzonderingsmogelijkheden), maar Buma wil toch zeker niet beweren dat water- en luchtvervuiling effectief kunnen worden aangepakt binnen de landsgrenzen?

De Lijst van Buma is niets meer dan het optrekken van mist. Mist die moet verhullen dat Buma geen enkel idee heeft hoe Europa daadwerkelijk ingrijpend te hervormen is tot een moderne en open democratische unie van burgers, in staat om slagvaardig te reageren op de grote vraagstukken van de 21^e eeuw.

“Minder Europa” bekt lekker, maar dat betekent in de praktijk een zwak, verdeeld, onmachtig, kibbelend, verlamd Europa. In de wereld van de 21^e eeuw hebben we niet minder Europa, maar een beter Europa, een sterker Europa, een democratischer Europa nodig. Een lijstje voor een nieuw, ander Europa:

• Volledige openbaarheid van bestuur: besluiten in het openbaar. Toegang voor burgers tot alle stukken en informatie is de regel, geheimhouding de uitzondering.
• De uitslag van de Europese verkiezingen bepaalt de samenstelling van de Commissie, zodat de burgers zelf de politieke richting van het EU-bestuur kunnen bepalen.
• Geen macht zonder controle op de macht: Eurocommissarissen leggen verantwoording af aan het Europees Parlement en kunnen individueel naar huis worden gestuurd.
• Het Handvest van de Grondrechten wordt net zo bindend als het Stabiliteitspact, Europa wordt een volwaardige gemeenschap van waarden.
• Europa krijgt een volwaardig buitenlands beleid, met een minister van buitenlandse zaken, en spreekt met één stem in de wereld.
• De nationale bijdragen aan Europa en de bijbehorende carrousel van landbouwsubsidies worden afgeschaft en vervangen door eigen middelen, met een jaarlijkse begroting voor prioriteiten als innovatie en kennis.
• Barrières in de interne markt worden afgebroken, zodat ondernemerschap en talent de vrije ruimte krijgen om banen en welvaart scheppen.
• De belangen van Europese burgers in de mondiale wedloop om energie en grondstoffen worden veilig gesteld door een sterk Europa in de wereld.

 ….allemaal een beetje. En we leveren ook allemaal een beetje in bij de uitkomst van de jongste Eurotop, zoals altijd. Europa gaat met schuifelstapjes voorwaarts, maar in elk geval voorwaarts.

De resultaten van de Top bevatten dus positieve elementen. Maar het proces is net zo belangrijk als het resultaat. Het proces van koehandel, blufpoker en politiek armpje drukken is ondemocratisch en ondoorzichtig, en bovendien een riskante strategie voor kleinere landen. De aanpak van de Nederlandse regering (opgehitst door Wilders, “pak-ze, pak-ze!”) van stoere taal uitslaan en andere landen behandelen als onmondige kinderen, leidt niet tot meer bereidheid samen grote stappen in de goede richting te nemen. Het is ook vreemd dat uitgerekend Nederland, de uitvinder van het poldermodel van overleg, consensus en samenwerking, kiest voor het conflictmodel. Ook tactisch is het voor een klein land niet erg slim om ruzie te zoeken met iedereen. In het conflictmodel heeft de burger het nakijken.

Het oplossen van het democratisch tekort is zeker net zo urgent als het oplossen van de financiële tekorten. Het versterken van democratische legitimatie en verantwoordingsplicht zijn dan ook expliciete prioriteiten van het “Masterplan” van Van Rompuy c.s.

Met het opzetten van Europees bankentoezicht is een eerste stap gezet in de richting van de broodnodige bankenunie. Toezicht is slechts één van de drie poten van die bankenunie. De andere twee poten zullen er snel aan moeten groeien.

Sommige mediaberichten suggereren dat de bankensteun uit het ESM betekent dat de regering van het betreffende land aan de curatele van de Troika ontsnappen. Er zijn echter volgens de besluiten van gister wel degelijk strenge condities voor landen die steun vragen voor hun banken. Die worden neergelegd in een “Memorandum of Understanding”. Onduidelijk is hoe bindend zo’n MoU is, maar er zal in de praktijk toch een stevig disciplinerende werking van uit gaan.

Omdat deze steun binnen het ESM niet de status van bevoorrechte schuldeiser krijgt, is er meer risico voor de deelnemende landen, zoals Nederland. Tegelijkertijd was die stap nodig om het vertrouwen van beleggers te herstellen en zo de operatie effectief te maken.

De huidige crisis heeft ook zo haar heilzame effecten. Te lang hebben we met elkaar op veel te grote voet geleefd, en onze welvaart was op drijfzand gebouwd. De crisis leidt ertoe dat we de overtollige lucht eruit laten lopen, en dood hout weg snijden. Maar naast saneren moeten we nu ook dringend gaan hervormen, en de resterende economie robuust en dynamisch maken, zodat de economie van Europa weer “lean and mean” wordt.

De karikatuur van de luie, spilzieke en frauderende zuiderling, en van de nijvere, eerlijke, zuinige noorderling, is hardnekkig. Deze door vooroordelen gekleurde visie, beneemt het zicht op het feit  dat er in de landen in de periferie een stevige sanering van de economie plaats vindt, en hervormingen in gang zijn gezet. Op dezelfde manier zijn de landen in Midden- en Oost-Europa in de jaren ’90 ingrijpend gesaneerd en hervormd, net als de Scandinavische landen na hun financiële crisis in diezelfde periode. Hoewel geen enkel land helemaal gespaard blijft voor de economische crisis, blijken juist die landen redelijk robuust te zijn in deze turbulente tijden.

De rentestanden worden door velen gezien als exclusieve graadmeter voor de inspanningen van een land. Hoge rentestanden voor Italië en Spanje worden als bewijs gebruikt dat die landen lui en spilziek zijn. Maar te makkelijk wordt vergeten dat diezelfde financiële markten tien jaar lang niet reageerden op de zwaktes en groeiende problemen in die landen. Dit toont maar weer eens aan dat de factoren “psychologie” en “beeldvorming” in de beoordeling minstens net zo zwaar wegen als de kale cijfers.

Het is spijtig dat er op deze Top niet meer uitvoerig gesproken gaat worden over het “Masterplan” voor de lange termijn. Laten we dus niet op onze handen gaan zitten tot october, maar deze maanden gebruiken om samen met alle betrokken Europese partners verdere stappen op de weg naar een stevige politieke unie voor te bereiden.

In Nederland hebben de partijen een unieke kans om de kiezer om een mandaat te vragen voor hun inzet voor die politieke unie. Alle partijen zullen moeten aangeven wat hun standpunt is op het “Masterplan”.