Schoon, heel en heel leeg*

Fietsenrekken passen niet in het plaatje zo vlak voor de winkel, zo heeft de gemeente in al haar wijsheid besloten. Het is echt heel mooi geworden, maar wel leeg. En daarmee bedoel ik stil. Het fietsertje pesten kost klanten, niet alleen voor de AH maar ook voor de verderop gelegen koffiezaak, broodjeswinkel en kaartenwinkel. Consumenten, klanten, ondernemers, kortom wij allen, die door de gemeente “de burger” genoemd worden, laten zich niet aanpraten dat “we” van de geplande gracht moeten genieten en dat dat niet kan als er fietsenrekken staan, althans dat vindt het stadsbestuur. Dus hoe je met twee zware boodschappentassen met aan iedere hand twee peuters naar overvolle verderop gelegen fietsenrekken moet sjouwen, dat zoek je maar uit. Dat je daarbij zelfs een drukke weg moet oversteken als de minst verweg gelegen fietsenrekken vol zijn, dat maakt toch niet uit? En wat als je slecht ter been bent? De fiets als pakezel mag niet meer.

Wat er nu gebeurt  is weer typisch een staaltje van regentesk bestuur dat denkt het beter te weten dan wij. Een stelletje apparatsjiks dat achter de tekentafel een maakbare stad, nee zelfs een maakbare samenleving ontwerpt.
Luisteren naar tegenargumenten, dat doet het Zaanstedelijke bestuur niet. Een aantal keer stelden wij hierover als D66 fractie vragen aan de Groen Links wethouder. De laatste keer echter was de wethouder niet van plan deze vragen persoonlijk te beantwoorden. We moesten ze maar stellen aan de ambtenaren. Niet alleen “de burger”, maar ook raadsleden die niet aan de leiband van het college lopen, worden gezien als een stoorzender binnen hun stedebouwkundig utopia. Wat ons college van B&W zich echter niet realiseert, is dat als er niet op korte termijn iets verandert aan deze starre houding, het centrum van Zaandam wellicht “schoon, heel en veilig” wordt, zoals in het coalitieakkoord beoogd, maar wel leeg. Niet door het economisch tij, maar dankzij ons stadsbestuur dat zo afstevent op een nieuw debakel in het centrum van Zaandam. Toen architect Sjoerd Soeters tien jaar geleden gevraagd werd om een nieuw stadshart voor Zaandam te gaan ontwerpen, maakte hij bij de allereerste kennismaking met de raadsleden niet voor niets de vergelijking met Grozny aan de Zaan.

Lichtpuntje voor de verantwoordelijk wethouder: als hij zo doorgaat heeft hij geen last meer van de burger, die gaat wel elders shoppen.

*© foto’s AH Hermitage

Over de reden waarom van huisarts veranderen nu opeens wel mogelijk blijkt in Zaandam, kan ik alleen maar gissen, zoals ik de laatste tijd wel vaker alleen maar kan gissen. Zou toeval bestaan of niet?

Zo hadden we als D66 fractie onlangs schriftelijke  vragen gesteld aan het college van B&W over een verkeerd geplaatst fietserstoplicht, waardoor een gevaarlijke situatie ontstaan was bij een kruising bij een drukke spoorwegovergang waar dagelijks vele scholieren passeren.
De pogingen van een bewoner, ondersteund door de fietsersbond, stuitten op,  laat ik het maar noemen, de schijnbare complexiteit van het overbruggen van een technisch realiseerbaar gewenste verandering  tot  een daadwerkelijk concrete realisatie van hetgeen gewenst werd. Met andere woorden het scheen maar niet te lukken om het stoplicht gewoon een kwartslag te draaien. Maar nog voordat onze vragen beantwoord waren, was het stoplicht plots al aangepast. Zou het uitvoeringsproces door onze vragen in een stroomversnelling gekomen zijn? Of hadden wij deze vragen helemaal niet hoeven te stellen omdat de aanpassing van het stoplicht al gepland stond?

Datzelfde gevoel bekruipt mij nu ook over de vrije huisartsenkeuze. Zouden mijn blogs daadwerkelijk wat losgemaakt hebben of zou het komen doordat de NMa al bezig was met het onderzoek naar vermeende kartelvorming?
Wie weet bestaat toeval gewoon wél.

“En die postcodes ? Gewoon men wil dat de dokter (te bellen via een spoednummer) binnen paar minuten op de stoep staat. ANDERS OOK WEER MOORD EN BRAND. De postcode verdeling is dan de meest eerlijke. En dat alles voor een bedrag waar uw loodgieter/electriciën nauwelijks de telefoon hoeft op te nemen, laat staan bij u langs komen. Andere aardige vergelijking: wat kost uw onderhoudskontrakt voor uw CV ketel ?? en wat krijgt uw huisarts per jaar ?”

“Je bent niet meer van deze tijd, meid”. Je gaat toch tegenwoordig niet meer bij elk wissewasje de praktijk lastig vallen met telefoontjes? Dan e-mail je toch je probleem? En voor een babbel, ben je altijd welkom op een afspraak, gewoon via e-mail of via de elektonische agenda. Kun je nog een kop koffie krijgen ook nog. Andere huisarts? Nou veel succes dan, mijn zegen heb je….en als het tegevalt kun je altijd weer terugkomen”

“Als hardwerkende en betrokken huisarts (dit durf ik rustig van mezelf te zeggen ja) word ik verdrietig en een beetje boos van dit soort blogs. (….) Als arts zie ik nooit klantvriendelijkheid, maar patiëntvriendelijkheid als een kerntaak. In de zorg moeten de professionals kunnen schiften wat moet en wat kan wachten, hier kan en mag de patiënt als klant, als consument, geen doorslaggevende stem in hebben.”

De huisartsen zitten er naast. Het gaat niet om de reden dat ik wil overstappen. Het gaat erom dát ik wil overstappen. Ik wil binnen mijn postcodegebied blijven maar daar neemt geen enkele huisarts ons aan, want wij hebben al een huisarts in ons postcodegebied.
Maar vandaag valt alles op zijn plaats: huisartsen willen geen marktwerking in de zorg. Ze zeggen het gewoon zelf in het FD.

Nu zijn wij geen grootverbruikers van de huisarts. Sterker nog juist door de slechte bereikbaarheid van onze driekoppige huisartspraktijk gaan we eigenlijk zo min mogelijk, liever helemaal niet meer. Want als ze dan eens geen bandje hebben aanstaan met vermelding van een cursusdag, ADV of heidag of weer een een of andere schoolvakantie, dan moet je ze niet proberen te bellen. Of eigenlijk, probeer ze dan maar eens wel te bellen. Dat mag vanaf acht uur ‘s ochtends áls ze al open zijn.
Al weer een tijdje geleden belde ik voor een afspraak, om klokslag acht uur. Maar toen was iedereen in gesprek. In de wacht gezet worden bestaat niet. Je krijgt de ingesprektoon te horen. Die bestaat nog. De volgende dag weer geprobeerd, maar vrijdagochtend is de praktijk gesloten. Maandag nieuwe poging, ietsje later dit keer. Echter, toen kreeg ik een bandje dat de assistente een kwartier koffiepauze had. Dit bandje bleef wel drie kwartier aanstaan. Totdat het half 11 was. En ja, dan kan je niet meer bellen, want dat kan maar tot half 11.

Maar omdat onze jongste dochter in Frankrijk een baceteriële infectie aan haar neus had opgelopen heb ik vorige week weer een poging gewaagd, want om haar neus nou slachtoffer te laten worden van de kartelvorming van de huisartsen leek mij iets te gortig. Daar kan een peuterneusje toch niets aan doen? Dom natuurlijk want wie gaat er nou tijdens de zomervakantie de eigen huisarts te bellen? Die zijn natuurlijk zelf ook maar liefst drie weken op vakantie. Uiteraard krijgt je weer het bandje met het nummer van de doktersdienst via welke je op basis van je straatnaam een vervangende praktijk toegewezen krijgt. En uiteindelijk heb ik gebeld met de vervanger, die deze week zelf ook weer een vervanger bleek te hebben. Dus nu hebben wij deze week de vervanger van de vervanger. Maar die heeft de rest van de week geen tijd. Of we volgende week maar weer willen terugkomen. Nee dat willen willen we nou juist niet! Wat we dan wel willen? Zelf je huisarts mogen kiezen.
Eerder klaagde ik tevergeefs bij de NMa en de NZa maar in april deed de NMa dan toch een inval bij de Landelijke Huisartsen Vereniging, sindsdien is het stil. We moeten hoe dan ook nog even geduld hebben.

Wij als kiezers zijn hevig in de war. Ons kiesstelsel niet meer van deze tijd. Laat staan de wijze van informeren en formeren. Wie VVD stemde vanwege Mark Rutte moet nog maar afwachten of diezelfde Mark Rutte daadwerkelijk premier wordt. Wat is onze favoriete coalitie? En wie worden er minister? Daar hebben wij als kiezers helemaal niets over te zeggen. Net zo min hebben wij iets te zeggen over wie onze burgermeester is -nog afgezien van de verschillende petten die een burgemeester op heeft als voorzitter van de raad en als voorzitter van het college van B&W.

En omdat wij als kiezers niets te zeggen hebben, omdat wij niet écht kunnen kiezen maar slechts een hokje van een volksvertegenwoordiger rood kunnen kleuren, daarom zijn de kiezers boos. We voelen ons in de maling genomen door de politici, door de regenten die wel weten wat goed voor ons is. De burger heeft gesproken. Lang leve de democratie, maar nu gaan we een schimmig spelletje spelen. Een soort levend stratego met een koningin, een informateur als verkenner en een formateur als maarschalk. De uitkomst is ongewis.

We schrijven maart 2005, het was de nacht dat ik lid werd van D66. De nacht die de geschiedenisboekjes in zou gaan als de “Nacht van Van Thijn”. Ik werkte in die tijd bij de Directie Wetgeving van het ministerie van Justitie en volgde het hele wetgevingstraject rondom de gekozen burgemeester daarom met extra veel belangstelling. Bovendien grenzen de gebouwen van Justitie en BZK aan elkaar, waardoor Thom de Graaf ook een beetje onze buurman was.
Aan de orde in de Eerste Kamer die nacht was niet het wetsvoorstel Wet introductie gekozen burgemeester, evenmin het wetsvoorstel Wet verkiezing gekozen burgemeester maar de tweede lezing voor het wijzigen van de Grondwet inzake de benoeming van de commissaris van de Koning en de burgemeester.
Dat hield niets meer in dan dat om de gekozen burgemeester mogelijk te maken, eerst de grondwet gewijzigd zou moeten worden omdat daar immers geregeld wordt dat de Kroon de commissaris van Koning en de burgemeester benoemt. Het debat over de grondwetswijziging had zich echter verbreed naar toekomstige wetgeving over de positie van een gekozen burgemeester, vrij uitzonderlijk voor een tweede lezing van een grondwetswijziging in de Eerste Kamer.

De rest is geschiedenis: het heeft niet zo ver mogen komen. Van Thijn torpedeerde dit voorstel in wat later “zijn nacht” zou worden, Thom de Graaf trad af als minister van Bestuurlijke Vernieuwing en de kroonjuwelen werden door D66, nog net niet ritueel, begraven. Maar een klein beetje een taboe werden ze wel, die kroonjuwelen. In plaats daar van kwam er een landelijke vernieuwingsagenda en richtingwijzers voor een progressieve sociaal-liberale visie waarmee D66 onder leiding van Alexander Pechtold weer helemaal terugkeerde op de lokale, nationale en Europese kaart.

Een betrouwbare overheid en goed bestuur zijn nog altijd een van de speerpunten van de D66 landelijke vernieuwingsagenda. Tel daarbij op dat raadsleden burgerparticipatie hoog in het vaandel hebben staan, democratie begint immers bij de voordeur, en we kunnen concluderen dat de kroonjuwelen nooit echt zijn verdwenen.
Maar met alleen oppoetsen redden we het niet meer, de kroonjuwelen zijn geen spiegeltjes en kraaltjes meer die bij formatieonderhandelingen al naar gelang ingezet kunnen worden. Nee, het is de hoogste tijd om de kroonjuwelen om te smelten. Dat betekent dat de bestuurlijke vernieuwing niet meer het exclusieve domein van D66 is.

Sterker nog, het is diezelfde Van Thijn die tegenwoordig te pas en te onpas optreedt naar aanleiding van zijn pas verschenen boek “De formatie”. Zijn boodschap luidt dat de democratie in een crisis verkeert. Van Thijn die in het interview in het VNG magazine (28 mei 2010, p. 26-29) bovendien stelt dat hij tegen regentenpolitiek is maar “een beetje regentigheid” onvermijdelijk vindt, durft openlijk te stellen dat hij veel heil blijft verwachten van de gekozen burgemeester, waarvan hij zijn hele politieke leven al voorstander is.

Laten we kiezen voor vooruitgang en de omgesmolten kroonjuwelen teruggeven boze kiezers, waarvan ik er na de nacht van Van Thijn ook een was.

Democratie begint bij de voordeur, en de woede en onvrede van de bewoners over “het politieke zooitje” begint ook bij diezelfde voordeur. Dus wil je burgers betrekken bij besluitvorming dan moet je beginnen bij die voordeur, onze eigen straat, het groen, de wipkippen, de hondenpoep en ja, ook de clichématige lantaarnpaal en losliggende stoeptegels.

Alleen dan kan de overheid weer het vertrouwen van de burger terugwinnen. Want de burger, die is boos en voelt zich niet meer serieus genomen. En het vertrouwen win je niet terug door een ver-van-mijn-bed-referendum over de Europese grondwet uit te schrijven die uitmondde in een welles-nietes strijd die niet meer over de inhoud ging. En neem nou de bekendmaking dat Balkenende opnieuw lijsttrekker wordt: “Balkenende heeft in het verleden bewezen dat hij stabiliteit kan brengen, en zal dat in de toekomst weer bewijzen,” aldus CDA partijvoorzitter Van Heeswijk gisteravond.[1] En zo gebeurt het zelfs dat de burger ook de overheid niet meer serieus neemt. De samenleving is niet langer maakbaar, die stuurt zichzelf.[2]

En omdat democratie bij de voordeur begint, moet het vertrouwen dus niet op landelijk niveau teruggewonnen worden maar lokaal, waar nodig gefaciliteerd door nieuwe landelijke wetgeving. De Tweede Kamer verkiezingen komen eraan. Hét moment om de gekozen burgemeester weer op de agenda te zetten.
Wie “gekozen burgemeester” zegt, wordt vaak met opgetrokken wenkbrauw aangestaard, totdat je de vergelijking maakt dat premier Balkenende tevens voorzitter van de Tweede Kamer zou zijn. En is precies wat er in gemeenten gebeurt: de door de Kroon benoemde burgemeester is immers niet alleen voorzitter van B&W maar ook van de gemeenteraad.

De gekozen burgemeester roept tegenwoordig veelal het burgemeestersreferendum in herinnering waarbij twee PvdA heren het tegen elkaar opnamen om het burgemeesterschap in Utrecht. Het referendum werd overigens ongeldig verklaard, de opkomst was nog geen 10%. Dit werd vertaald als signaal van de burgers tegen het referendum. Ik verklaar het eerder als signaal van de burgers tegen de wijze waarop en het gebrek aan keuze.
Dus als iedere partij gelijk met de kandidatenlijsten voor de gemeenteraadsverkiezingen, tevens een burgemeesterskandidaat voorstelt, dan kan je als burger ieder vier jaar niet alleen je gemeenteraad kiezen maar ook je eigen burgemeester. Dus ook een burgemeester van een lokale partij. Deze burgemeester is daarbij informateur en formateur en zal op een collegeprogramma samenstellen dat gemeenteraadbreed gedragen wordt. De gemeenteraad kiest vervolgens een (technisch) voorzitter uit haar midden.
Wie wil dit niet? En waarom bestaat dit nog niet? Dat komt omdat het te lang een exclusief D66-punt is geweest. Maar het is niet langer meer óns kroonjuweel! Want dit bijna ten grave gedragen kroonjuweel van D66 was telkens weer onderwerp van formatie-onderhandelingen. En even zovele malen sneuvelde de gekozen burgemeester, als wisselgeld of vanwege politiek spel zoals nu precies vijf jaar geleden tijdens de Nacht van Van Thijn.

Als wij als D66 vinden dat het anders kan en anders moet dan moeten we ook dit kroonjuweel teruggeven aan ons allemaal. Ja, ook aan de Wilders stemmers. Uiteindelijk is het ons allemaal om hetzelfde te doen: dat er meer geluisterd wordt naar de burgers. De gekozen burgemeester is daarvoor het middel bij uitstek. De boosheid die voortkomt uit het gebrek aan echt luisteren naar de burger kan en moet omgezet worden naar en brede beweging voor de gekozen burgemeester. Een beweging dwars door alle partijen heen. Vandaar mijn oproep aan alle boze burgers om je stem te laten horen, juist binnen de partij waarop je stemt. Iedere stem telt. Kijk maar naar Rotterdam. Daarnaast raad ik aan om je aan te sluiten bij een politieke partij. Neem contact op met de lokale afdeling en word actief want dit is iets wat door alle partijen heen zal spelen. Het terugwinnen van vertrouwen kan je ook doen door het zelf op de agenda te zetten.

Vijf jaar geleden deed ik hetzelfde: in de nacht van Van Thijn werd ik lid van D66, ruim een jaar geleden werd ik lokaal actief voor D66 en overmorgen word ik geïnstalleerd als raadslid. Voor mij heeft het luisteren naar bewoners en ze echt betrekken bij besluitvorming absolute prioriteit.

[2] Heldeman 2009, p. 41.