Door Patrick Bijvoet

In hoeverre staat het secularisme in Europa onder druk? Een steeds groter wordende groep inwoners in Europa heeft geen band meer met religie of in ieder geval met religieuze organisaties. Toch is de greep van met name Het Vaticaan op de internationale politiek nog steeds erg groot.

Het Vaticaan
De lobbygroep van Het Vaticaan in het Europees Parlement heeft een aparte status, puur omdat ze als staat en niet als groep vertegenwoordigd zijn. Dit opent voor Het Vaticaan extra deuren en zorgt voor ongelijkheid tussen de diverse belangenorganisaties. Dit terwijl steeds meer Katholieken zich door datzelfde Vaticaan niet meer vertegenwoordigd voelen. Tegelijkertijd worden in met name streng Katholieke landen (zowel op Europees- als op VN-niveau) politici met excommunicatie bedreigd als men zich niet conformeert aan de stellingen van de kerk.

Verenigd Koninkrijk
In het Verenigd Koninkrijk heeft de Anglicaanse Kerk invloed tot in de haarvaten van de politiek. Bisschoppen worden automatisch lid van het Hogerhuis en hebben zo invloed op de besluitvorming in de Britse Politiek.

Italië
In Italië zorgde het Lautsi arrest voor veel ophef.

De Italiaanse staat beriep zich op een lange traditie van Kruisbeelden in de klaslokalen, terwijl de familie Lautsi betoogde op grond van artikel 2 van het Europese verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM) dat ieder mens het recht heeft om zijn kinderen op te voeden overeenkomstig zijn godsdienstige en filosofische overtuigingen én waarin de plicht van de staat tot eerbiediging van dat recht is vastgelegd. Ook haalde ze Artikel 9 van het EVRM aan, waarin staat geregeld het recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst en om deze zowel privé en in het openbaar te mogen belijden. Het Europees Hof stelde in eerste uitspraak familie Lautsi in het gelijk. Echter in 2e uitspraak niet. Argumenten waren o.a. dat de crucifix niet te vergelijken was met het meedoen aan verplichte religieuze activiteiten en dat de school vrijwillig (en geen verplicht) godsdienstonderwijs aanbied.

In het schooljaar 2001-2002 volgen de twee zonen van mevrouw Lautsi onderwijs aan een openbare school in Italië. In ieder lokaal hangt een crucifix. In april 2002 verzoekt de vader van de kinderen aan de school om de religieuze afbeeldingen te verwijderen. Zijn familie is namelijk niet katholiek. Het schoolbestuur weigert dit. Bron: http://www.cioweb.nl/cio/index.php?id=141

Hongarije
Hongarije staat op dit moment vooral onder druk. Via de nieuwe grondwet probeert Hongarije o.a. grondrechten van minderheden te beknotten. Openbare scholen zijn plots Katholieke scholen, schooldirecteuren moeten zich conformeren of krijgen ontslag, LGBT-rechten worden aan banden gelegd, enzovoort. De greep van de kerk wordt als het ware bij wet geregeld. Maar het Europees Parlement verzet zich hier hevig tegen.

Dialoog in het Europees Parlement?
Op 30 november was er een bijeenkomst over “European Parliament implementation of Article 17 Lisbon Treaty” in het Europees Parlement. Artikel 17 van het Verdrag van Lissabon bepaalt dat de Europese instellingen een open, eerlijk en transparante dialoog met kerken en niet-confessionele organisaties moeten onderhouden. Tot nu toe hebben alleen de kerken hiervan kunnen profiteren.

De bijeenkomst was bedoelt om de dialoog op gang te brengen, maar bleek gesaboteerd te zijn. Uitnodigingen bleken niet verzonden, de agenda was onduidelijk en er was simpelweg geen ruimte voor dialoog. Vicevoorzitter van het EP Tökes noemde Atheïsme en dictatuur in 1 zin. David Pollock, één van de gesprekspartners zei aan het einde: “It shows how out of touch Vice President Tökes is with the Dialog”.

Sophie in ‘t Veld verliet zelfs de bijeenkomst voortijdig, omdat ze het punt van de meeting niet zag. Ze verklaarde tegenover Canal CAL: ” I don’t see any point in this meeting if there is no true dialog, if there is no true debate on the European Values and Secularism in Europe. If there is somebody chairing who mentioned Atheism and dictatorship in one sentence, i do not feel represented!” De voorzitter van het EP, die ook aanwezig zou zijn, kwam pas aan het einde van de meeting even langs en was snel weer weg. Dit toonde volgens velen aan dat hij het belang van de dialoog niet inzag. Dit illustreert het probleem en de frustratie waar veel Seculiere politici en voorvechters tegenaan lopen.

Videofragment van deze bijeenkomst:

Er moet nog veel gebeuren.
Dit zijn voorbeelden waarom het belangrijk is dat alle groepen en levensbeschouwingen met elkaar in dialoog gaan. De vraag is waarom het zo moeilijk is om met elkaar te spreken? Waarom zijn mensen zoals de heer Tökes bang voor een echte dialoog? Er moet nog veel gebeuren.

Update: Op verzoek van het bovenstaande filmpje nu ook een Engelstalige versie: