Op het moment dat u dit leest, ben ik ‘hard’ aan het zwoegen boven mijn bachelorscriptie over stadsvernieuwing na de Tweede Wereldoorlog. Dat wil zeggen, als ik niet, zoals het een goed student betaamt, aan het SOGen (Studie Ontwijkend Gedrag) ben. De meeste van mijn medestudenten SOGen op een uiterst interactieve manier; via Farmville, Maffia Wars en dergelijke spelletjes op Facebook, of door de Dumpert-index te memoriseren. Mijn manier van SOGen is echter ouderwets analoog: ik ga boeken lezen. Ik gebruik er niet eens een i-pad of andere e-reader voor; niets gaat boven de geur, het gevoel en het geritsel van de bladzijden. Wilt u even ontsnappen aan de waan van de dag, van opiniepeilingen en democratiserings bewegingen binnen partijen? Doe zo als ik en lees n een boek. Laat de auteur u een privéronleiding geven door een fantasielandschap waar hij de baas is, maar, gezien de vele literaire discussies, u altijd ook een groot deel van u zelf in kwijt kunt. Wat een verademing in vergelijk met de televisie, waar er voor u gedacht wordt.
Het voordeel van een decaan die tevens hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde is, is dat je hem tussen de bedrijven door even aan zijn mouw kunt trekken voor literair advies. Of enig ander advies. Van flamenco tot flamingo; hij weet overal wel iets van af. Dat is echter niet waarom ik in mijn toetsenbord ben gekropen. De decaan wees mij laatst op een parel van de Nederlandse literatuur, wat ik u niet wil onthouden. Sommigen van u zullen de auteur wel kennen, maar so be it, er zijn zat mensen die zijn naam voor de eerste keer zullen lezen.
Willem Elsschot.
Nog een keer.
Willem. Elsschot. Onthoudt die naam. Niet omdat er nog veel boeken van zijn hand zullen verschijnen de komende tijd (hij is toch alweer een tijdje dood), maar om zijn prachtige verhalen en stilistisch gave zinnen. De Belg werd geboren in Antwerpen op zeven mei 1882 en overleed drie weken na zijn 78ste verjaardag, en de dag voor het overlijden van zijn vrouw, aan de gevolgen van huidkanker.
Bekende boeken van de Belg zijn Tsjip/De Leeuwentemmer en Villa des Roses, de meeste mensen zullen echter het boek ‘Kaas’ kennen van zijn hand, dat twee keer verfilmd werd, een eer (?) die Villa des Roses overigens drie keer ten dele viel. Mijn favoriet is echter Lijmen/Het Been. Het boek schreef Elsschot in 1938 en is in mijn beleving een voortdurende aanklacht tegen de commercie en de holheid ervan. Niet door dat expliciet op te schrijven, maar door het te suggeren. Elsschot is een meester in het tussen de regels sturen van de lezer. Als vanzelf begin je afkeer te voelen tegen de directeur van het Algemeen Wereldtijdschrift voor Financiën, Handel, Nijverheid, Kunsten en Wetenschappen, die niets of niemand ontzienend kilo’s waardeloos papier verkoopt door zijn slachtoffers ervan te overtuigen dat het precies is wat ze nodig hebben. Een verhaal dat zo in deze tijd gesitueerd had kunnen zijn en bovendien, op een extra ‘nnetje’ hier en daar, aan toegankelijkheid niets ingeboet heeft.
De actualiteit van het verhaal en de leesbaarheid zoveel jare na dato maakt Lijmen/Het Been een klassieker van de Nederlandse literatuur. Een uitstekende vluchtweg uit de massale hysterie, use it wisely.
JvV
Tags: boeken, Elsschot, lezen, Lijmen/Het been, literatuur, schrijven, SOG, terugtrekking, waan van de dag