Door Raymond van Doorn

Er zijn veel smaken in de tien Franse presidentskandidaten die meedoen op 22 april nadat zij de vereiste handtekeningen inleverden. De kopgroep wordt gevormd door president Sarkozy (UMP) en Hollande (PS), die beiden zeker zijn van de tweede ronde op 6 mei. Maar welke keuze heeft de kiezer nog meer?

In de achterhoede bevindt zich een illuster maar volstrekt kansloos gezelschap: les petits candidats. De van geboorte Noorse Eva Joly is kandidaat voor de Groenen maar trekt -behalve door haar opvallende rode bril- weinig aandacht in deze campagne en staat op 2%. Nicolas Dupont-Aignan van Debout la république is een afvallige UMP-er die wil dat Frankrijk uit de euro stapt: 1,5% in de peilingen. Opvallend is dat er twee heuse Trotskisten in de race zijn: Philippe Poutou van de Nouveau Parti Anti Capitaliste (NPA) is een 44-jarige fabrieksarbeider die gewoon doorwerkt tijdens de campagne. Lerares Nathalie Arthaud is van het Lutte Ouvrière, dat focust op de positie van arbeiders, terwijl NPA breder kijkt naar ook vrouwen- en homorechten. Poutou en Arthaud peilen ieder 0,5%.

Jacques Cheminade is waarschijnlijk zelf verbaasd dat hij meedoet, hoewel hij in 1995 al  0,28% behaalde. Hij profileert zich als de man die de huidige crisis voorspelde en is voor scheiding van commerciële banken en investeringsbanken. Dat klinkt niet zo gek maar zijn vroegere ideeën over wereldwijde complotten maken hem een buitenstaander, zeker met zijn huidige wens om Mars te veroveren.

Wie wordt nummer 3? Mélenchon (Front de Gauche, extreemlinkse partijen waaronder de Parti Communiste Française), Le Pen (Front National) en Bayrou (Modem) zweven in de peilingen tussen 10 en 16%. Zij kunnen hun stem geven aan Hollande of Sarkozy in ruil voor invloed of een plek in de regering. Voormalig PS-minister Jean Luc Mélenchon  stoomt op sinds hij in maart met tienduizenden aanhangers de bestorming van de Bastille dunnetjes overdeed. Deze Franse Chavez is voor meer invloed van het parlement, wil uit de NAVO, een hoger minimumloon en invoering van een maximumsalaris. Hij kan wellicht bij Hollande een voet tussen de deur krijgen en centrumkandidaat Bayrou bij Sarkozy, hoewel Bayrou dat in 2007 niet probeerde. Een (openlijke) deal met de extreemrechtse Marine Le Pen is uitgesloten maar Sarkozy zal de stemmen van haar achterban graag in ontvangst nemen.

door Raymond van Doorn

In Frankrijk brak drie weken geleden de strijd om het presidentschap echt los na de verlossende woorden van president Sarkozy: “Oui, je suis candidate”. Wie verwacht dat in tegenstelling tot de VS in Frankrijk een hoogdravend intellectueel debat wordt gevoerd over elkaar standpunten, komt tot nu toe bedrogen uit. De twee hoofdrolspelers, de socialist Francois Hollande en de rechtse Sarkozy, zijn behoorlijk venijnig en andere kandidaten raken uit beeld. De media maken er zo een ‘Sarkohollandisation’ van, klaagt centrumkandidaat Bayrou, die overigens net als Front National leidster Marine Le Pen nog redelijk wat aandacht krijgt.

De socialisten toonden zich van hun creatiefste kant door de verkiezingsposter van staatsman Sarkozy te bewerken, die in het origineel met strakke blik over een kalme zee tuurt: in de bewerkte foto ligt op de achtergrond de gekapseisde Costa Concordia. Ook rechts laat zich niet onbetuigd: Sarkozy beweerde al eerder dat Hollande

’s ochtends, ’s middags en ’s avonds liegt en de slogan van Hollande (le changement, c’est maintenant: de verandering, dat is nu) is nu op internet: le mesonge (de leugen), c’est maintenant. Zo zegt Hollande een jaar terug dat het verhogen van belasting voor de rijken geen enkel effect heeft. Nu stelt hij voor een belastingtarief in te voeren van 75% voor mensen die meer dan een miljoen verdienen. Dat kan een kapitaalvlucht betekenen en ook dure stervoetballers kijken al verschrikt om zich heen. 

Wonderwel zou een meerderheid van de Fransen dit idee steunen. Dat komt omdat aan Sarkozy het imago kleeft van ‘president van de rijken’ en omdat hij de afgelopen jaren strak vasthield aan een maximumtarief van 50%. Ook verontschuldigde hij zich recent op tv nog omdat hij vijf jaar geleden na zijn verkiezing in het dure Parijse restaurant Le Fouquet dineerde. Daarmee werd meteen de toon gezet voor president ‘blingbling’, Sarkozy lijkt daar niet meer vanaf te komen.  

De inhoudelijke tegenstellingen zijn makkelijk: Hollande bezuinigt niet maar zoekt het veel in nieuwe belastingen, daarnaast laat hij zich weinig aan Europa gelegen liggen. Hij staat open voor enkele immateriële kwesties als het homohuwelijk en euthanasie en wil ook een minister voor vrouwenrechten. Immigratie en integratie is voor hem geen issue. Dat laatste is bij Sarkozy wel het geval om als hij de tweede ronde haalt, de Front National achterban voor zich te kunnen winnen. Sarkozy zet daarnaast in op een meer concurrerende economie en wil daarvoor loonkosten temperen, zich houden aan de Europese begrotingsafspraken waar hij zich met Merkel voor heeft ingezet. Dat betekent ook bezuinigen. Op immaterieel vlak is van hem niets te verwachten: zo is hij tegen het homohuwelijk, een onderwerp wat hij in tijden van crisis niet belangrijk vindt.

Fransen steunen Hollande niet omdat ze zich aangetrokken voelen tot de saaie socialist maar door de anti-Sarkozystemming: ze hebben hun buik vol van de hyperactieve Sarkozy, die zo weinig presidentabel overkomt. Er bestaan twee scenario’s:

1) De anti-Sarkozystemming blijft hangen en Hollande wordt 6 mei 2012 de volgende Franse president ondanks zijn onverantwoorde ouderwetse economische politiek;

 2) De Fransen zien toch de ernst in van de economische situatie en kiezen tot hun eigen afgrijzen Sarkozy voor de tweede keer tot president.

In de veelvuldige Franse peilingen lijkt scenario 1 vooralsnog het meest kansrijk maar Sarkozy blijft een vechter tot de strijd gestreden is en is dus een kanshebber.

door Raymond van Doorn

Toen Alexander Pechtold tijdens het laatste congres aankondigde dat D66 het radicale midden inneemt, leek hij in die woordkeuze geïnspireerd door de Franse evenknieën van zijn partij. Verschillende soorten radicalen opereren daar in het politieke midden maar zijn versnipperd over kleine groeperingen en delven meestal het onderspit bij de grote partijen: kiezers trekken uiteindelijk naar de Parti Socialiste of de rechtse UMP van Sarkozy. Frankrijk kende gedurende de jaren zeventig de enige centrumrechtse president tijdens de Vijfde republiek, Giscard d’Estaing. Een opvolger van hem lijkt verder weg dan ooit. Tijdens de verkiezingen in 2007 bleek François Bayrou van MODEM plots de outsider: over hem en zijn kansen in 2012 in de volgende blog meer. 

Sinds 27 november jl. is er de eerste presidentskandidaat uit het midden: oud-minister van Defensie Hervé Morin. Hij is leider van Nouveau Centre, dat als levensdoel heeft het politieke midden te verenigen. Morin is niet de droomkandidaat: dat was Jean-Louis Borloo, wiens Parti Radical sinds 1901 een behoorlijke staat van dienst heeft in de Franse politiek.

Nadat centrumpartijen Parti Radical en Nouveau Centre in november 2010 vakkundig uit de regering van premier Fillon waren weggewerkt, leek voor deze partijen hoop te gloren voor de presidentsverkiezingen in 2012. Zij sloegen deze zomer de handen ineen en vormden met twee andere partijtjes de alliantie ARES: L’Alliance républicaine, écologiste et sociale.

Begin oktober haakte Borloo echter af tot verbijstering van zijn eigen achterban. Hij liet weten dat zijn kandidatuur bij kiezers “verwarring op verwarring” zou stapelen in deze tijden van crisis. Dit voedde speculaties dat Borloo c.s. ministersposten in een volgende regering onder Sarkozy zijn beloofd. Risico dat Sarkozy namelijk loopt is dat Borloo ongeveer 7% van hem afsnoept tijdens de eerste ronde. Sarkozy haalt dan de tweede ronde niet en dan zou de strijd gaan tussen de extreemrechtse Le Pen en de socialist Hollande, politieke stromingen waar les centristes helemaal niets mee hebben en wat Borloo niet op zijn geweten wil hebben. Opvallend is namelijk dat zij zich profileren als alternatief voor de UMP en nooit voor links. Dat is verklaarbaar: als je net als D66 nogal hervormingsgezind bent, is het beter zaken doen met de UMP en Sarkozy dan met de behoudende socialisten.  

Zo heeft het politieke midden zichzelf klemgezet door zich te laten leiden door het politieke lot van Sarkozy, die met zijn inzet voor de Eurocrisis uit het electorale dal kruipt.

door Raymond van Doorn

Sinds 16 oktober jl. heeft de Parti Socialiste (PS) na de eerste Franse voorverkiezingen zijn presidentskandidaat: François Hollande. Hoewel de Verenigde Staten al sinds mensenheugenis een dergelijke primaire kennen bij zowel de Republikeinse als Democratische partij, schreeuwden de politieke tegenstanders -president Sarkozy’s UMP- moord en brand om deze noviteit. “Presidentsverkiezingen hebben twee ronden, niet vier”, bromde zelfs het staatshoofd.

De frustratie bij de UMP werd gevoed omdat de PS gedurende vier weken voorpaginanieuws was, waar rechts hooguit met de hoogzwangere Carla Sarkozy-Bruni in de media fungeerde over haar al weken durende vermeende bevalling. Als klap op de vuurpijl bleken ook nog enkele prominente UMP-ers voor een dergelijke voorverkiezing te voelen voor de verkiezingen in 2017.

De aanpak van de socialisten is een succes: boven verwachting hebben 2,5 miljoen Fransen deelgenomen. De zes kandidaten in de eerste ronde zijn elkaar ondanks verschillende politieke accenten niet in de haren gevlogen. De overgebleven kandidaat Martine Aubry noemde Hollande in de tweede ronde zuur ‘een kandidaat van het systeem’ omdat hij volgens haar vooral door de media is groot gemaakt. Zondagavond feliciteerde ze ‘onze kandidaat’ echter onmiddellijk en was bereid de dag erop meteen weer aan de slag te gaan als partijvoorzitter. Aubry, die bij vlagen toch een verongelijkte lerares lijkt, mist de welbespraaktheid en humor van Hollande, hoewel deze laatste benadrukt heel normaal te zijn, een andere noviteit voor een Franse presidentskandidaat.

Inhoudelijk is Hollande een weinig verheffende kandidaat. Als een heuse Job Cohen wil hij de socialistische boel bij elkaar brengen maar houdt zich erg op de vlakte op de inhoud, bijvoorbeeld over hoe de Eurocrisis aan te pakken. De PS profiteert  vooral van de impopulariteit van Sarkozy en moet het zeker niet van haar matte verkiezingsprogramma hebben. Sarkozy daarentegen loopt zich nog altijd de benen uit zijn lijf om op Europees niveau de crisis het hoofd te bieden en gaat hervormingen nooit uit de weg. De vraag is of Sarkozy in mei 2012 toch niet beloond wordt als zijn inspanningen vruchten afwerpen en Hollande daar inhoudelijk niets tegenover kan zetten.