Schrappen ze in Rotterdam 2.450 arbeidsplaatsen bij de gemeente – dan kunnen wij hier in Amsterdam niet achterblijven. Zo stel ik me de redenering van VVD-wethouder Van der Burg voor, die prompt Het Parool (op 4 mei) liet schrijven dat er in Amsterdam veel meer ambtenaren per duizend inwoners werken dan in elf andere 140.000-plus gemeenten. Hij wil graag een einde maken aan die misstand. Volgens mij worden er een paar zaken door elkaar heen gehaald en dat liet ik Het Parool weten in een ingezonden brief (geplaatst op 8 mei):
De kop ‘Ambtenaren kosten stad fortuin’ (Het Parool van 4 mei) vertelt maar een deel van het verhaal. Want die ambtenaren kosten de gemeente niet alleen geld, ze doen er ook nog iets voor. En als zij dat niet doen, dan moet de stad daar externe krachten voor inhuren of dat werk uitbesteden. Zo staat Amsterdam erom bekend dat het nog betrekkelijk veel uitvoerende ambtenaren in dienst heeft voor de afvalinzameling of het groenonderhoud, terwijl andere gemeenten dat ‘op de markt zetten’. Om een goede vergelijking met die andere gemeenten te maken moeten alle kosten voor een bepaalde overheidstaak in kaart gebracht worden, zowel de uitgaven voor ambtenaren als die voor wat buiten de deur besteed wordt. Als wethouder Van der Burg fors wil bezuinigen moet hij dus aangeven welke taken hij minder of helemaal niet meer door de gemeente wil laten verrichten. Daarna kan uitgerekend worden hoeveel geld daarmee bezuinigd wordt – en wat de bewoners daarvan merken.
Buitelen
De dag na het Parool-bericht buitelden de gemeenteraadsfracties over elkaar heen om te vertellen hoeveel ambtenaren zij wel niet zouden gaan lozen, met D66 en VVD voorop: 1.500 ambtenaren eruit – en de VVD zag zelfs de 3.500 ontslagen gloren. Nu is Amsterdam in de loop van de jaren al vele duizenden ambtenaren kwijtgeraakt door verzelfstandigingen. De kosten bleven dan overigens wel op de gemeentebegroting drukken. En het management van de verzelfstandigde onderdelen hoorde je nooit klagen over hun salarissen, bonussen en leaseauto’s.
Treurig genoeg luidt de simpele redenering van onze gemeenteraad: we hebben een tekort op de begroting en als we nu maar genoeg ambtenaren ontslaan komen we op nul uit. De macro-economische implicaties laat ik graag over aan de mensen die daarvoor doorgestudeerd hebben, maar het is volstrekt onduidelijk of dit überhaupt tot besparingen bij de gemeente gaat leiden, of dat de kosten op een andere manier weer terugkomen. Want zoals iedereen die al wat langer in deze wereld rondloopt weet: het is maar al te vaak een illusie dat het op de markt zetten tot lagere kosten leidt.
Het stellen van de juiste vragen behoort tot de essentiële onderdelen van de politiek. Alleen Groen Links en SP hebben er in dit dossier blijk van gegeven over deze vaardigheid te beschikken. Fractievoorzitter Laurens Ivens van de SP:
Het doel moet zijn te besparen op de kosten van de gemeente. Niet om ambtenaren eruit te smijten.
En Marco de Goede van Groen Links wil eerst een debat over de taken die de gemeente zelf wil blijven uitvoeren.
Daarna kunnen we bepalen hoeveel mensen we nodig hebben.
Toekomstvisie
Wat ik dus mis in de verhalen van de andere raadsfracties en van wethouder Van der Burg (nota bene geen wethouder Financiën maar Personeelszaken) is een visie op de toekomst van de gemeentelijke organisatie en de criteria die daaruit voortvloeien voor wat de gemeente wel of niet in eigen huis wil laten doen. Om een handje te helpen: in Uitbesteden, regisseren of zelf doen (1999) gaf ik als voorbeeld:
- Publieks- en communicatiefuncties en dergelijke vormen het visitekaartje van de overheid.
- De gemeentelijke organisatie dient voldoende ‘historische’ en actuele kennis van de lokale situatie te hebben.
- Bestuurlijke advisering dient door eigen medewerkers plaats te vinden.
- Datzelfde geldt voor de ambtenaren die rechtstreeks contacten met bewoners hebben.
- De uitvoering van bij wet voorgeschreven taken dan wel regelgeving en handhaving.
- De voorbeeldfunctie als werkgever.
- Doelgroepenbeleid (al begint dat weer wat uit de mode te raken).
- Niet afhankelijk worden van adviesbureaus.
Natuurlijk vind ik niet dat een gemeente in alle gevallen alles zelf moet kunnen doen. Uitbesteden komt in de volgende gevallen in beeld:
- Piekwerkzaamheden.
- Specialismen.
- Kapitaalintensieve productiemethoden waarvan de investering niet terugverdiend kan worden.
- De prijs/kwaliteitverhouding staat in een wanverhouding ten opzichte van wat de markt kan leveren.
- Makkelijker controle op kwaliteit en snelheid van een levering.
- Personele sores liggen bij de opdrachtnemer.
- Het in huis halen van kennis die daar voorheen nog niet beschikbaar was.
- Om het denken te helpen structureren (dus als een externe blik verhelderend kan werken).
- Slecht nieuws brengen.
Ballade
Van een gemeenteraad als de Amsterdamse mag ik toch verwachten dat bezuinigingen op een rationele manier ingevuld worden, vanuit een coherente visie op de eigen organisatie, en dat dat niet ontaardt in een wedstrijdje wie de meeste ambtenaren weg kan strepen.
Eric van der Burg heeft ondertussen de smaak te pakken gekregen en verkondigt nu in VNG-verband dat de ambtenaren volgend jaar wel een procent van hun salaris in kunnen leveren. ‘Werken bij de gemeente is leuk,’ aldus deze wethouder Personeelszaken from hell. De ABVA-KABO pruttelt tegen, maar de Amsterdamse ambtenaren houden zich opvallend stil. Ze mogen van mij wel wat strijdlustiger zijn en een voorbeeld nemen aan wat de dichter Anton van Duinkerken in de jaren dertig met zijn Ballade van den katholiek deed. Laat ze er trots voor uitkomen: Daarom meneer, noem ik mij Ambtenaar!