In het voorjaar van 2003 besloot D66 deel te nemen aan het Kabinet Balkenende II tesamen met het CDA en de VVD. Dit terwijl D66 deelname aan een coalitie met CDA en VVD uitdrukkelijk had uitgesloten voor de verkiezingen!!! Wat moest een progressieve vernieuwingspartij immers in een conservatief, traditioneel kamp zoeken?
Wouter Bos en Jan Peter Balkenende kwamen er echter niet uit. Er moest wat gebeuren. Om te voorkomen dat weer de LPF of conservatieve christelijke partijen als de ChristenUnie of het SGP in beeld zouden komen ging D66 voor de druk overstag. “Het land moest immers wel geregeerd worden!”, zei een aantal vooraanstaande D66-ers.
Het verstand versus het hart
Onder andere de bestuurlijke vernieuwing, met als hoofdpunt de gekozen burgemeester, was het cadeautje aan D66 dat met de bruidschat meekwam.
Ook toen kwam er een emotioneel, historisch congres aan te pas op 18 mei 2003 in de Doelen (Rotterdam). Op dit congres werd uiteindelijk besloten met een ruime meerderheid, ondanks bezwaren van D66-mastodonten, om toch voor de macht overstag te gaan. Het was absoluut niet de combinatie die D66 als progressieve liberale partij voorstond, maar in het kabinet zouden wij een aantal zaken kunnen realiseren. We zouden de linker buitenboordmotor worden. Een rationele beslissing derhalve: het verstand won het (voor even) van het hart. Ook ik heb me toen op het laatste moment laten overhalen, terwijl ik een groot tegenstander was. Ik heb toen een harde les geleerd: je moet altijd bij jezelf blijven, je principes niet verloochenen. Ook ervaren dat het hart altijd veel belangrijker is dan het verstand. Zonder verstand kan je immers leven, maar zonder hart houdt het onmiddellijk op!
Verzet
Al snel kwam ik er in 2003 achter dat mijn gedoogstem op het congres een grootte fout was. Ik had mij ten onrechte op mooie praatjes laten overhalen. Ik besloot in 2004 in verzet te komen met gelijkgestemden om D66 weer het progressieve en vrijzinnige gezicht terug te geven. Vanaf 2004 heb ik die tegenbeweging geleid, de D66-Rebellenclub, bestaande uit vooral lokale en regionale D66-ers die trachtte de ons beloofde linkerbuitenboordmotor te doen starten. We schreven een manifest over actuele politieke thema’s en oplossingsrichtingen, gevoed vanuit de basis van de partij. Met Boris Dittrich nog 2 uur op een terras gezeten in Amsterdam, het manifest aangeboden op het congres, maar het mocht allemaal niet baten. Deelname aan de macht had blind gemaakt. De tol die voor deelname betaald moest worden was groot, dit terwijl D66 daarvoor al klap op klap had opgelopen in de verkiezingen. Pas later, onder Pechtold trad het herstel weer in, werd de partij weer meer een eenheid. Het werd ook weer herkenbaar op traditionele thema’s met moderne inzichten en met een naar de toekomst gerichte hervormingsagenda.
Hoge prijs
Van alle mooie rationele afspraken en beloftes kwam toen weinig terecht. Thom de Graaff leidde schipbreuk in de Eerste Kamer, omdat de VVD (notabene coalitiepartij in de Tweede Kamer) op het laatste moment “de gekozen burgemeester” onthoofdde (nacht van Wiegel). De coalitie struikelde. D66 wilde niet verder, maar er kwam een lijmpoging. Het bekende Paasakkoord werd gesloten. D66 legde het paasakkoord voor aan de leden. Voor het eerst in de geschiedenis werd dit “paasakkoordcongres” live uitgezonden door de NOS. Boris Dittrich, een uitstekend Kamerlid tot dan toe, werd de beoogde opvolger van Thom de Graaff, maar kon de partij niet binden. In de regering kwam D66 steeds minder uit de verf en moesten de ministers, staatssecretarissen en Kamerleden steeds meer recht praten wat krom was. D66 werd grijzer en grijzer. Binnen de partij ontstond een scheuring, tussen de oude democraten en de jonge liberalen, tussen de vrijzinnig democraten (Alexander Pechtold) en de neoliberalen (Louisewies van der Laan). De partij struikelde uiteindelijk over het Uruzgan-debat, waarin ze zwalkend optrad en het tweede kopstuk moest het veld ruimen: Boris Dittrich. Daarna ontstond de machtsstrijd tussen Louisewies van der Laan en Alexander Pechtold, die beiden voor andere denkrichtingen stonden. Later zou binnen de VVD met Rutte en Verdonk een vergelijkbare richtingsstrijd plaats vinden. Uiteindelijk won Pechtold nipt de strijd. Louisewies van der Laan, de opvolger van Dittrich, was daarmee in enkele jaren het derde kopstuk van de partij dat verdween. Hoe hoog mag de tol zijn vroeg ik me keer op keer af? Maar de gifbeker moest blijkbaar helemaal leeg. D66 zelf eindigde na de nieuwe verkiezingen in 2006 op een schamele 3 zetels! Veel oudgedienden hebben in die jaren hun lidmaatschap opgezegd. De prijs voor regeringsdeelname was torenhoog, terwijl het haast niets heeft opgeleverd.
Geschiedenis herhaalt zich …
Toen ik op zaterdag 2 oktober naar het CDA-congres zat te kijken beleefde ik een deja-vu. Het was precies hetzelfde script, met dezelfde ingrediënten (zware verkiezingsnederlaag, maar land moet geregeerd worden, congres live op tv, verdeelde partij, beloftes die niet waargemaakt kunnen worden etc.) en ik vrees voor het CDA dat deze film ook hetzelfde vervolg krijgt. De partij is verdeeld, het is een rationele beslissing om mee te doen, maar het hart gaat het winnen. Verhagen heeft al bij de start 1/3 van zijn aanhang niet mee. Hoe beroerder kun je starten? Klink is al gesneuveld, het eerste slachtoffer van naam is er al. Wat gaan Ferrier en Koppejan doen? De oude mastodonten zullen zich blijven roeren, net als CDA-ers met een moslimachtergrond of een links hart binnen de partij. Het CDA zal intern verdeelder en verdeelder raken als Wilders straks in de Kamer en in het buitenland zijn bekende manier van politiek bedrijven vorm en inhoud geeft en daarmee botst met de “normen en waarden” van het CDA. Maxime Verhagen zal net als Thom de Graaff straks sneuvelen op het slagveld. Niet eens zozeer op inhoud, het gesloten akkoord heeft ook best goede zaken in zich, zoals een kleinere overheid en meer veiligheid. Dat spreekt de mensen, het volk, zeker aan. Maar de presentatie, met een zenuwachtig lachende Rutte en Verhagen en elkaar op de schouders slaande “vriendengroep” kon niet verhullen dat Wilders gewoon zijn “eigen verhaal” had. Ook het “successms’je” van Maxime aan Wilders vlak voor Wilders zijn toespraak in Duitsland, waarin hij de Duitse president Merkel afbrandde … het zijn dit soort dingen die zijn werk gaan doen de komende tijd. Het hart gaat het winnen, daar kan geen rationeel akkoord tegen op!
Het is voor mij een film met een bekend script … maar blijkbaar moet ook deze film eerst helemaal afgedraaid worden.
Naschrift over inhoud regeer- en gedoogakkoord:
De inhoud van het regeerakkoord
Hoewel ik, zoals gezegd, niet verwacht dat de nieuwe regeringscoalitie van VVD en CDA, gedoogd door de PVV, zal struikelen over inhoud, toch iets daarover. Het gesloten akkoord is een merkwaardige combinatie van conservatief links en rechts denken. De sociale zekerheidsparagraaf is “oud links” en de veiligheidsparagraaf is “oud rechts”. Met beiden heb ik persoonlijk even weinig en juist hier liggen de vruchten van Wilders.
Wat mij betreft gaat het ook niet of we nu links- of rechtsom moeten. De vraag is: kiezen we voor hervormingen, voor een open, tolerante samenleving en met de blik naar Europa of kiezen we voor houden wat we hebben, verdeeldheid en de blik naar binnen. Ik sta het eerste scenario voor, maar constateer dat zowel links als rechts in de politiek het tweede spoor bewandelt met wisselende thema’s overigens en met Wilders aan de touwtjes.
Ik verwacht voor de korte termijn daarom helaas weinig goeds … de verdeeldheid in Nederland zal gaan toenemen … De kans op Belgische toestanden in Nederland wordt met de dag groter.
Zelf geloof ik nog steeds dat een zakenkabinet onder leiding van Herman Wijffels en mensen als Rinnooy Kan voor de korte termijn het beste is voor ons land. Zij zijn in staat een toekomstbeeld te schetsen voor Nederland, wat houvast geeft om samen aan te werken …