Weet jij wat het goede leven is? Met deze vraag spreekt een man me in Parijs aan. Ik denk aan Bourgondische taferelen, zwoele nachten met zalig eten en heerlijke wijn. Dus ik zeg hem het goede leven is genieten. De man kijkt ernstig en heft zijn vinger. ‘Het goede leven is de weg naar GOD’. En zijn schuddend hoofd maakt duidelijk; ik zit niet op die weg.

Filosofen buigen zich al sinds de klassieke oudheid over de vraag wat het goede leven is. Voor het antwoord hierop werden vragen gesteld over goed en kwaad, rechtvaardigheid en vrijheid, vriendschap en liefde. Het valt op dat daar per tijdperk een ander antwoord op is.*

Ook geloofsovertuigingen bepalen de richting waarop er over ethiek gedacht wordt. Voor een Boeddhist is het goede leven het streven naar het vinden van je innerlijke God, terwijl dat voor een Gereformeerde Christen ondenkbaar is. Kernpunt is wel dat er altijd gestreefd wordt naar iets hogers en verhevens dat groter is dan jezelf.

Je kunt dus zeggen dat op de vraag wat het goede leven nou precies is, geen eenduidig antwoord bestaat. Er zijn terugkerende kernwaarden maar een Boeddhist, Christen of atheïst vult deze net wat anders in of aan. En deze verschillen worden, in ieder geval in Nederland, sinds de jaren zestig en zeventig ook geaccepteerd. Er is niet één waarheid en dat is m.i. goed in een diverse samenleving.

Zorgwekkend is het nu dat de huidige regering in Nederland het idee van het goede leven wil afbakenen en opleggen aan ons. We moeten praten over normen en waarden, we moeten elkaar groeten op straat, we moeten minder eten, we moeten beter opvoeden en vooral moeten we onze geschiedenis kennen zoals dit kabinet wil dat wij deze herinneren. Dit alles lijkt in dienst te staan van het verheffen van onszelf tot een beter, trotser Nederland**. Dit klinkt mooi en speelt misschien in op een behoefte van een verwarde samenleving. Maar we zullen ons moeten afvragen of we een overheid willen die zich bemoeit met ons goede leven en de ethiek wil vastleggen in één ‘verhaal’.

Dit overdenkend vertel ik de godsvruchtige man in Parijs dat mijn idee van het goede leven natuurlijk meer is dan genieten alleen. Het gaat voor mij om vrijheid, rechtvaardigheid, gelijkheid en mededogen. Maar aan de formulering van dat idee kwam geen God of Balkenende te pas. Nu niet en hopelijk nooit niet.

* Wil je meer weten over de geschiedenis van de ethiek, luister dan naar een verzameling van 8 colleges over de geschiedenis van de Ethiek van hoogleraar Paul van Tongeren.

** Lees voor een goede analyse van het paternalisme van Balkenende het artikel van Paul Frissen in de NRC van zaterdag 12 oktober, 2010.