Onder onze voeten liggen de sporen van vroege bewoning en landschapsvorming. Juist in het Gooi: de hoge zandgronden vormden door de eeuwen heen een toevluchtsoord voor oorlogszuchtige asielzoekers en voor de in omliggende veen-moerassen wegzakkende boeren en buitenlui. Armoe troef, maar toch… de Gooise stuwwallen als reddend zand. Sinds 2006 is bescherming van het zand onder onze voeten ook wettelijk verankerd in de monumentenwet. Wetgeving eist ook dat het ondergrondse erfgoed (gelaagdheid, sporen in het landschap en wat in de bodem ligt) wordt gekoppeld aan de ruimtelijke ordening. Met het oog op deze koppeling verscheen op de agenda van onze gemeenteraad de Structuurvisie Archeologie. Een compacte hoeveelheid know-how met voor raadsleden verbazing-wekkend veel nieuws uit “de Hilversumse onderwereld”.

Onvoldoende regie
Wordt deze know-how wel gecommuniceerd met de inwoners van Hilversum? Wordt deze toeristische trekker wel voldoende “uitgenut”? Dat blijkt niet het geval. De Hilversumse onderwereld blijkt nog een onbekend landschap met Wasmeren als prehistorische vennen, het grafveld uit de Middeleeuwen aan de Liebergerweg, banscheidingen, doodwegen en talloze grafheuvels. Met de Gooise stuwwallen – in 2006 aangewezen als Aardkundig Monument – en de diepe zanduitgravingen voor de aanleg van spoorlijnen en wegen. De natuurbrug van “zanderij” Crailoo en de nieuwe eco-brug Zwaluwenberg volgen ongeveer de oorspronkelijke hoogten van de stuwwal. De Oude Haven (Rifwachter!) is uitgegraven tot ver in het stuwwallenlandschap. Met name de heuvelachtige Boombergwijk is zichtbaar op de stuwwal (26 m NAP) gebouwd. Hilversum bezit een complete collectie “bodemarchief” over de prehistorie van Hilversum en het Gooi: een duizendtal (!) objecten, zoals urnen, stenen, botten, pijlpunten, etc. Het werd de raadsleden snel duidelijk, dat de gemeente onvoldoende regie voert vanwege het ontbreken van archeologisch beleid. Archeologische belangen dienen vroegtijdig in de bestemmingsplannen te worden opgenomen. De archeologische beleidskaart (mag de schop wel of niet in de grond, zo ja hoe?) moet onderdeel te zijn van de algemene structuurvisie.

 

Bronzen bijl (vindplaats Hoorneboegse Heide) Hilversum-urn

Hilversum Promotie
Onderzoek van het archeologisch erfgoed draagt bij aan het verhaal van de geschiedenis en de ontwikkeling van Hilversum. Waar blijft dat verhaal? Het is hoopvol dat de Structuurvisie Archeologie (maart 2011) aangeeft, dat Hilversum een promotie-agenda Archeologie opstelt, waarin aandacht wordt besteed aan het zichtbaar maken van het archeologisch erfgoed (tentoonstellingen i.s.m. Museum Hilversum en het Streekarchief), het toegankelijk maken van de onderzoeksresultaten (publicaties), het informeren van een breed publiek (participatie en educatie) en de geschiedenis en identiteit van Hilversum (algemeen cultuurhistorisch beleid en promotie). In schril contrast met dit promotie-beleid staat het gegeven, dat onze collectie “bodemarchief” kwalitatief onvoldoende beheerd wordt in depots, die niet aan de wettelijke eisen voldoen. Onze archeologische collectie wordt dan ook in eigendom overgedragen aan de provincie Noord-Holland en ondergebracht in het provinciale depot in Wormer. Bruikleen door de gemeente Hilversum – in het kader van exposities – “zal met voorrang worden behandeld en gehonoreerd.” In Castricum wordt een nieuw Archeologisch Informatie Centrum gebouwd, waarbinnen de vondsten in en rond Hilversum worden tentoongesteld. Onze collectie wordt met provinciale expertise digitaal ontsloten. Deze ontsluiting is weliswaar van groot belang voor onderzoek en verspreiding van kennis van de Hilversumse collectie, maar toch… Voor Hilversum-promotie naar Wormer? Naar Castricum? Hilversum komt op eigen kracht als Aardkundig Monument nog onvoldoende uit de verf. Hilversum wordt niet meer vermeld in de archeologische reisliteratuur. Het Goois Natuurreservaat is meer dan planten en dieren, is ook Goois Cultuurreservaat. Nu uit de ATLAS-onderzoeken regelmatig blijkt, dat met name zichtbare, museale cultuurhistorie een stad/dorp aantrekkelijk maakt, kwelt de vraag: Waar blijft in Museum Hilversum (“de etalage van het Streekarchief”) het door D66 gewenste cultuurhistorisch palet?

Historische sensatie
Het cultuurhistorisch palet is voor D66 een snuffelexpositie met betekenisvolle objecten uit ons archief. Een compact, veelkleurig palet met een “kloddertje” archeologie, een tikkie van Dudok, een snufje Erfgooiers, iets over grafheuvels, iets over… als momenten van herkenning en reflectie, als vertrekpunt voor educatie en een ontdekkingstocht door het Goois landschap. Het DNA-profiel van Hilversum moet in de binnenstad zichtbaar aanwezig zijn. Met archiefobjecten als “historische sensatie”. Precies zoals Johan Huizinga het in 1920 bedoelde: schokkend contact met “het verhaal van Hilversum”, opgeroepen door onnozele voorwerpen. Historische sensatie is de bron voor educatie, citymarketing en de aantrekkelijkheid van een stad. De huidige museumexposities, waarbij verleden, heden en toekomst met elkaar verbonden worden, zijn boeiend en trekken steeds meer bezoekers. Waar blijft echter het cultuurhistorisch vertrekpunt? Kortom: waar blijft de promotie-agenda Archeologie/ Historisch Landschap? Waar blijft de snuffelexpositie? Een topstuk uit de collectie, de Hilversum-urn als bruikleen in Museum Hofland (Laren) aanwezig, was voor een expositie over de “ontwikkeling van de stad” in Museum Hilversum (najaar 2011) niet uit Laren terug te veroveren. Wonderlijk beleid!

Barend Smit
Overige Blogs van Barend Smit

Dit bericht is geplaatst op Vrijdag, mei 25, 2012 om en is geplaatst in categorie Uncategorized. U kunt reacties op dit bericht volgen met de RSS 2.0 feed. Responses are currently closed, but you can trackback from your own site.